Allt miklu rólegra hér

Það er stutt í brosið hjá Þóri. Hann segist vera „hælisleitandi“ í Hveragerði og sama eigi við um félaga hans Svan Jóhannesson og Svein Aðalbergsson, en allir fluttu þeir þangað frá höfuðborgarsvæðinu. Hann segir að umferðin í Reykjavík sé orðin lífshættuleg „Ég er að verða áttræður og mér finnst þetta rosalegt. Hér er allt miklu rólegra og hér mun ég geta keyrt þar til ég verð 100 ára!!“. Sveinn segist líka hafa verið að sækjast eftir rólegheitunum í Hveragerði en þar eru hann og konan hans líka nær börnunum sínum. „Sonur okkar býr hér í bænum og dóttir okkar er með bændagistingu á Hjarðarbóli í Ölfusi“, segir hann.

Voru farin að taka svefnlyf

Svanur segir að umferðin hafi átt sinn þátt  í því að þau hjónin fluttu í Hveragerði. „Við bjuggum á horninu á Miklubraut og Háaleitisbraut. Hávaðinn frá umferðinni var að gera út af við okkur. Við gátum ekki sofið og þurftum að fara að taka svefnlyf“, segir hann. Þeir Þórir og Sveinn segja að Svanur komist næst því  þeirra þremenninga, að vera innfæddur Hvergerðingur, en hann flutti barn að aldri með foreldrum sínum í Hveragerði og ólst þar upp, þó það ætti fyrir honum að liggja að búa mest alla ævi í Reykjavík.  Faðir hans var Jóhannes skáld úr Kötlum. Fjölskyldan var meðal frumbyggja í bænum og byggði sér hús í skáldagötunni Frumskógum.

Eru við hliðina á Heilsustofnun

Sveinn bjó hins vegar með fjölskyldu sinni í Hveragerði í 30 ár, frá 1970 til 2000, en hann fæddist á Seyðisfirði. Þaðan fór hann unglingur og giftist síðar konu frá Hveragerði. „Hann hefur búið hér lengst af okkur þremur“, segja  þeir félagarnir. En eins og svo margir eftirlaunamenn vildu þeir Þórir og Svanur minnka við sig húsnæði og það skipti að sjálfsögðu höfuðmáli að húsnæði var mun ódýrara í Hveragerði en á höfuðborgarsvæðinu. Svanur þekkti líka staðinn. Þeir búa allir í raðhúsum við Lækjarbrún, en gatan er við hliðina á Heislustofnun Náttúrulækningafélagsins og þangað geta menn farið og keypt mat, eða notfært sér aðstöðuna sem þar er, til heilsuræktar. Þaðan kemur þetta orð, sem Þórir notar í gríni um sig og nágranna sína, hælisleitendur. Orðið hæli var lengi notað um Heilsustofnun og margir þekkja hana aðallega út frá því heiti.

Er kominn réttu megin við myndavélina

Þórir er ljósmyndari en er hættur að starfa við það. „Ég er kominn réttu megin við myndavélina“, segir hann og hlær. Hann bjó í Reykjavík, en var farinn að draga saman seglin og sá að hann yrði að grynnka á skuldum, til að fjárhagurinn gengi upp á efri árum. „Við vorum samstíga í því hjónin að fara austur. Það var mun viðráðanlegra að kaupa hér og ég gerði upp allt í Reykjavík“ segir hann, en konan hans er nú fallin frá.  Þau höfðu eins og svo margir aðrir, selt sumarbústað sem þau áttu. Það eru nokkur ár síðan og hann var seldur á 14 milljónir króna. Það var mat skattayfirvalda að þau hefðu þénað 7 milljónir króna á sumarbústaðnum og þau þurftu því  að greiða 1400 þúsund í skatt vegna sölunnar. „Ég innréttaði bústaðinn sjálfur og þetta var tómstundagaman sem var skattlagt. Ég ræddi þetta við vin minn í Noregi og honum fannst þetta skrítið. Fljótlega kom svo bréf frá Tryggingastofnun þar sem við vorum krafin um 2 milljóna króna endurgreiðslu vegna „teknanna“ af bústaðnum. Þegar ég sagði vini mínum í Noregi þetta spurði hann; „Hefurðu nokkuð spurt þá hvort þeir vilji ekki taka þig af lífi á torginu í Reykjavík?!!“

Haraldur Erlendsson

Heilsustofnun Náttúrulækningafélags Íslands í Hveragerði mun mögulega þurfa að hætta endurhæfingu eldra fólks ef fram heldur sem horfir með fjárveitingar ríkisins til stofnunarinnar. Það eru um 700 manns af eldri kynslóðinni sem hafa árlega sótt endurhæfingu í Hveragerði. „Við erum hér með um 40 manns í endurhæfingu alla daga“, segir Haraldur Erlendsson framkvæmdastjóri og yfirlæknir þar, en stofnunin fær einungis þriðjung og jafnvel ekki nema fjórðung af því fé sem aðrar endurhæfingastofnanir fá greitt  með hverjum sjúklingi.

Fólk greiðir það sem Sjúkratryggingar ættu að borga

Heilsustofnunin hefur síðast liðin tvö ár freistað þess að fá ríkið til að hækka framlög til stofnunarinnar, en miðað við kostnaðinn hjá Heilsustofnun eru það 250 milljónir króna sem útaf standa árlega. Gjöldin sem sjúklingarnir greiða sjálfir, hafa verið notuð til að brúa bilið. „Við höfum þannig gengið á okkar höfuðstól og erum komin í þrot“, segir Haraldur. Hann segir að húsnæðið sé að grotna niður og ekki hafi verið unnt að endurnýja tækjabúnað. Samkvæmt þjónustusamningi við Sjúkratryggingar Íslands tekur ríkið ekki þátt í að greiða gistingu þeirra sem dvelja í Hveragerði. Þær tekjur sem Heilsustofnun hefur haft af gistingunni, hafa hins vegar farið í  að niðurgreiða meðferðina, þar sem greiðslur samkvæmt  þjónustusamningnum hrökkva ekki fyrir þeim kostnaði.  Haraldur segir að það sé  óeðlilegt að fólk sé þannig í raun að borga sjálft heilbrigðiskostnað sem Sjúkratryggingar eigi lögum samkvæmt að greiða.

Þarf að skera niður um 30-50%

Haraldur segir að samningaviðræðum við ríkið sé ekki endanlega lokið, en menn séu orðnir vondaufir eftir tveggja ára samningaviðræður sem hafi engu skilað. „Menn eru mjög ánægðir með þjónustuna hér og hvað hún er ódýr, en finnst ekki rangt að borga einni endurhæfingastofnun eitt og annarri annað“, segir hann og telur niðurskurð á bilinu 30-50% blasa við, verði fjárveiting til stofnunarinnar ekki hækkuð. „En ég vona að ríkið komi til móts við okkur“ segir hann.

Fólk fær þá ekki þessa þjónustu

Ef af þessum niðurskurði verður, segir Haraldur að endurhæfingu eldra fólks verði mögulega hætt. Það fólk muni þá þurfa í sjúkraþjálfun á stofum úti í bæ og fái ekki þá heildrænu þjónustu sem veitt hafi verið í Hveragerði. Það sé viðhorfið hjá ríkinu að sveitarfélögin eigi að sjá um endurhæfingu eldra fólks. „Allt í lagi“, segir Haraldur „En hún er bara ekki til hjá sveitarfélögunum. Hún verður það kannski eftir 20 ár“.  Hann segir endurhæfinguna í Hveragerði hafa gefist afar vel. Það borgi sig að aðstoða eldra fólk við að halda sér í góðu formi, en eftir 65 ára aldur fari menn að bæta við sig sjúkdómum á nokkurra ára fresti. Endurhæfingin hafi mikil áhrif og minnki þörf fyrir dvöl á sjúkrahúsum og hjúkrunarheimilum. „ Það er alvarlegt að hér er verið að skera niður eitthvað sem á eftir að kosta miklu meira í framtíðinni“, segir hann.

Vakna á stundinni

Friðrika Stefánsdóttir og Þóra Berg

„Ég er með mígreni og mér finnst þetta hafa góð áhrif á það, fyrir nú utan að fótabunurnar valda því að maður vaknar á stundinni“, segir Friðrika Stefánsdóttir. „Ég þarf ekki kaffi, bara Kneipp segi ég“. Þóra Berg tekur undir það að Kneipp bunurnar séu betri en góður kaffibolli. „Það er ótrúlegt hvaða áhrif þetta hefur og það er líka gott að fara á námskeiðið þar sem því er lýst hvað þetta gerir fyrir heilsuna“ segir hún.

Hressir mann verulega

Arnar Sigfússon segist fara í bunurnar á hverjum morgni. Bunurnar eru ekki gefnar um helgar og hann er ekki frá því að þá finni hann mun. „ Ég finn hvað ég vakna vel við bunurnar“ segir hann. „Það er svolítið sjokk að fá ískalt vatn á fæturnar. Kannski ekki notalegt rétt á meðan á því stendur, en hressir mann verulega“ bætir hann við.

Arnar Sigfússon

Sprautað upp og niður fótleggina

Það er notuð sérstök aðferð við að sprauta vatninu á fæturnar. Það er sprautað upp annan fótlegginn og niður hinn. Þetta er gert báðum megin og svo er sprautað undir iljarnar á fólki. Erlingur Arthursson er búinn að sjá um bunurnar árum saman og hann segir að í sumar sé væntanleg skýrsla um forvarnir í anda Sebastians Kneipp, forvígsmanns aðferðarinnar. Erlingur segir bunurnar fyrst og fremst bæta blóðstreymi í fótunum, sem sé afar mikilvægt, sérstaklega eftir því sem árin líða. Hann bendir á að það fyrsta sem fari að gefa sig með aldrinum, séu útlimirnir. Þegar menn hafi farið á norðurpólinn og lent í hremmingum, hafi þeir til dæmis byrjað á að missa fingur og tær.

Vatnsmeðferð Kneipps

Sebastian Kneipp

Sebastian Kneipp fæddist árið 1821. Hann var prestur og einn upphafsmanna náttúrulækningahreyfingarinnar. Oftast er hans getið í sambandi við „Kneipp lækningar“ sem felast í margvíslegri vatnsmeðferð. Vatnið er haft mismunandi heitt og þrýstingur á því er mismunandi mikill en þetta taldi Kneipp hafa heilandi áhrif. Hann er þekktur í Noregi fyrir uppskrift sína að heilhveitibrauði. Kneippbrauðið er eitt vinsælasta brauðið í Noregi.

Bjargráð til framtíðar

Jórunn sem er kennari segir að það hjálpi sér í vinnunni að geta verið á hreyfingu og þurfa ekki að sitja stöðugt kyrr. Það hjálpi líka að geta farið heim eftir kennslu til að slaka á. En hún segir að hún hefði átt að koma fyrr í Hveragerði. „Þetta er ekki að lagast og maður gæti átt eftir 15-20 góð ár“, segir hún. Henni finnst að nú hafi hún tækifæri til að finna bjargráð til framtíðar, eitthvað sem hún geti nýtt sér til að lifa með verkjunum en láta þá ekki stjórna lífi sínu. Hún hafi líka áttað sig á því að menn þurfi ekki að skammast sín fyrir að vera með verki. „Maður ber þá ekki utaná sér og stundum er maður að fara í felur með þetta eins og alkóhólisti sem drekkur í laumi, en ég hef lært það á þessari viku að maður þarf ekki að skammast sín“, segir hún.

Var alveg búin

Sólrún kom aftur á móti í Hveragerði vegna langvarandi streitu sem kemur út í verkjum – og svefnleysi – sem hún segir að fari verst með sig. Hún starfar hjá fjölskyldu- og búsetudeild Akureyrarbæjar við liðveislu og tilsjón, og inná hennar borð koma oft erfið mál. „Þar við bætist að það hefur verið svo margt í gangi í mínu lífi, til dæmis veikindi og dauðsföll í fjölskyldunni. Þetta tekur á og síðast liðið sumar var ég alveg búin“,segir hún.

Rýrir lífsgæðin að sofa illa

Hún segist vakna upp um miðjar nætur og ekki sofna aftur. Þessu fylgi svo pirringur og viðkvæmni yfir daginn, sem verði viðvarandi. „Það rýrir lífsgæðin að sofa svona illa og tekur burt tilhlökkun og gleði úr lífinu“, segir hún. Hún segir að það sé frábært að vera í Hveragerði og hugsa eingöngu um heilsuna. Byggja hana upp til að sér geti liðið betur. Hún var búin að kynna sér starfsemina vel áður en hún kom og segir það skipta máli.

Prógrammið frábært

Jórunn sem ekki hafði gert það, fann fyrir því að hún var ekki nógu vel inní hlutunum og hefði þegið betri upplýsingar þegar hún kom, en er afar ánægð með aðstöðuna, ekki síst sundlaugina, pottana og gufuna. „Mér finnst prógrammið hér frábært“ segir hún, eftir að hafa stundað heit böð, nudd og slökun í viku. Hún hefur líka farið í leirböð. Báðar hafa þær einnig farið í gönguferðir alla virka daga. Sólrún segir mjög fallegar gönguleiðir í kringum heilsustofnunina og umhverfið sé allt mjög fallegt.

Góð sundlaug

Þegar Sólrún er spurð hvað það sé helst í Hveragerði sem henni líki best, segir hún að sér finnist aðstaðan öll frábær. Aðstaðan í sundlauginni til dæmis en þangað geti maður farið og verið eins lengi og maður vill. „Ég var komin með bronkitis þegar ég kom hingað og taldi að rakinn og gufan myndu hjálpa mér og ég finn stóran mun“, segir hún. En hún nefnir líka leirböð og yoga. Hún segir að það skipti líka máli hvað starfsfólkið á Heilsustofnun sé yndislegt „Það er svo gott starfsfólk hérna og það er haldið svo vel utanum mann. Það hafa aldrei svona margir í einu sýnt mér jafn mikla umhyggju“.

Þær Jórunn og Sólrún eru líka sammála um, að félagslífið sé skemmtilegt á heilsustofuninni, en þar dvelja að meðaltali um á bilinu 120-140 manns.