Sigrún Stefánsdóttir fjölmiðlaráðgjafi skrifar.

Á dögunum var háttvirtur alþingismaður, Guðmundur Ingi Kristinsson, að kvarta yfir hvimleiðu þukli sem hann verður fyrir þegar hann fer í gegnum öryggisleit á flugvöllum. Hann segir þuklið fara versnandi eftir því sem hann fari í fleiri aðgerðir með tilheyrandi nöglum, skrúfum og síðast gangráði. Ég er ekki oft sammála ráðherranum fyrrverandi. Í þetta sinn tek ég hins vegar undir orð hans um þuklið en það var kannski ekki þörf á að fara með málið inn á gólf hjá hinu háa Alþingi. Það er önnur saga.

Öryggisleit er aldrei skemmtileg, sérstaklega þegar biðraðirnar eru langar og maður enn hálfsofandi. Farðu úr yfirhöfninni. Taktu af þér beltið.  Af með armbandsúrið. Tölvan upp úr tösku. Sími í körfuna. Snyrtivörur í plastpoka og svo framvegis. Stundum slapp maður í gegn, stundum ekki.

En nú er öldin önnur. Ég er komin með málm í mjöð og er því komin í þennan sama hættulega hóp og Guðmundur Ingi. Það kemur alltaf viðvörunarhljóð í hliðinu. Ég reyni ekki lengur að taka af mér úrið eða annað sem gæti komið leitarvélinni úr jafnvægi. Ég ýli samt. Ég bendi á hægri mjöðm og þá hefst ballið.

Ég fór út í gegnum Keflavíkurflugvöll fyrir nokkrum vikum. Ég ýli og ung stúlka var kölluð til. Hún benti mér á að fara úr skónum. Hún káfaði fyrst á mér að framan og svo að aftan. Til og með spangirnar í brjóstahaldarnum vöktu grunsemdir. Síðan fór hún og kom með leitartæki og endurtók sama leik. Loks var borið á mig duft til þess að kanna hvort ég væri með fíkniefni. Ekkert slíkt fannst. Þá var blóðþrýstingurinn orðinn all hár.

Á meðan þetta gekk yfir lá dótið mitt, tölvan, vegabréfið, síminn með krítarkortinu og allt annað  eftirlitslaust úti á enda á færibandinu fyrir hunda og manna fótum.

Allra leiðinlegasti staðurinn er nýja flugstöðin á Akureyri, í mínum eigin heimabæ þar sem allir þekkja alla. Millilandaflugstöðin hefur verið töluvert til umfjöllurnar fyrir undarlega hönnum. Það mætti ætla að arkitektinn hafi aldrei farið í millilandaflug. Eitt af því sem hann virtist gleyma var hópurinn með málmliðina. Eftir ýlið í málmleitarhliðinu er þér vísað að enda færibandsins og sagt að fara úr skónum og upp á kassa. Þar stendur maður á kassanum með útbreiddan faðminn meðan „hreinu“ farþegarnir streyma fram hjá svo nærri að maður gætir heilasað þeim öllum með handabandi. Augnaráðið sem mætir manni á kassanum er þrungið spurningunni hvort Sigrún hafi þurft nýja mjöðm eða var það kannski hné?  Síðan hefst þreifing og leitarvél. Eftir að hafa klöngrast niður af kassanum eru það skórnir og leit hefst að stól til þess setjast á og koma sér í þá og bölva í hljóði.

Ég las það í blöðunum að Kaupmannahafnarflugvöllur hafi nýverið endurnýja leitarbúnað og stytt þar með leitarferlið um þriðjung að mig minnir. Fyrir var hann samt einn af þeim flugvöllum sem afgreiddu mig og mína málmmjöðm á methraða. Ég hef líka haft góða reynslu af flugvöllum í Bretlandi en einna verst vegnar mér í mínu eigin föðurlandi.

Reynslan hefur sýnt mér að þetta er ferli er verst á vorin, þegar sumarstarfsfólkið er að sanna hæfni sína. Stundum þarf ég að fara úr skónum – stundum ekki. Stundum er ég tékkuð bak og fyrir – stundum ekki þó svo að ég ýli. Stundum eru það karlar sem þukla en oftast ekki. Þessir ferlar vekja upp ýmsar spurningar hjá mér. Sú mest brennandi er hvort íslenskir millilandaflugvellir þyrftu ekki að endurskoða búnaðinn sem notaður er á þennan hættulega hóp. Það mætti til dæmis nota tekjurnar sem koma inn af flugstöðvabílastæðunum í þetta þarfa verkefni.

Dr. Sigrún Stefánsdóttir fjölmiðlaráðgjafi skrifar.

Öll eigum við afmæli einu sinni á ári. Það er víst óhjákvæmilegt svo lengi sem við lifum. Sem krakki taldi ég niður dagana og hlakkaði til. Það var ekkert mikið sem gerðist á afmælisdaginn, kannski kaka og einn pakki eða tveir þegar best lét. Aðalatriðið var að dagurinn var staðfesting á því að ég væri einu ári nær því að verða fullorðin.

Ég átti sauðómerkilegt afmæli í síðustu viku sem ég vildi helst gleyma. Því eldri sem ég verð, því minni áhuga hef ég á því að fólki viti af þessum degi. En fésbókin sér um sína. Ég fékk elskulegar kveðjur frá vinum, kunningjum og fyrrum vinnufélögum, bæði hérlendis og erlendis. Auðvitað er gaman að fá kveðjur en líka eitthvað svo vandræðalegt. Ég hef ekki gert neitt til þess að eiga þessar hlýju kveðjur skilið. Ég er bara orðin enn eldri, já, orðin vandræðalega gömul.

Svo vildi til að ég var að kenna þennan dag í Háskólanum á Akureyri. Venjulega fæ ég mér brauðsneið í hádeginu og borða hana í mötuneytinu í góðum félagsskap. En þennan dag laumaðist ég í mötuneytið, keypti sneiðina, lét mig hverfa inn í kennslustofu og át flatbrauðið þar. Þetta gerði ég til þess að sleppa við afmælisathyglina.

En þó að athyglin sé vandræðaleg yrði ég örugglega sár ef enginn myndi eftir deginum. Það á sérstaklega við um nánustu fjölskyldu, sem stóð sig vel að vanda. Ég var boðin í kvöldmat og mátti velja hvað yrði á borðum. Ég valdi sterkan mat frá Asíu, sem var hin fullkomna andstæða við það sem mér þótti best sem stelpa.

Svo gerðust nokkrir atburðir sem gerði þennan dag eftirminnilegan, þrátt fyrir allt. Nemendur mínir þóttust þurfa að skeppa út til þess að safna efni i myndband sem þeir voru að vinna. Eftir smástund birtist hópurinn með kertum skreytta tertu og sungu afmælissönginn. Nemendurnir höfðu farið í Bakaríið við brúnna og fengið þar ráð um hvernig kaka myndi passa mér best! Maður gleymir ekki svoleiðis.

Það voru líka tvær gjafir sem standa upp úr að öðrum ólöstuðum. Önnur var boð í fyrstu ökuferðina með sautján ára gömlum ökumanni. Hin var óvenjuleg. -Amma einu sinni spurði ég hvað ég ætti að gefa þér í afmælisgjöf. Þú sagðir að besta gjöfin væri að ég hætti að naga á mér neglurnar. Hendurnar voru réttar fram og viti menn. Neglur sem áður voru nagaðar upp í kviku voru orðnar hinar myndarlegustu. Þetta er gjöf sem gleður.

Ég get játað það hér og nú að ég skreið glöð upp í rúm um kvöldið en líka ósköp fegin því að það væri ár í næsta afmæli. Þá ætla ég að vera „að heiman“ eins og það er kallað.

Dr. Sigrún Stefánsdóttir fjölmiðlaráðgjafi skrifar. 

Í gær var þrifdagur á heimilinu og við vorum ánægð með okkur þegar því verki var lokið. Úti var snjómugga og glerhálka falin undir mjöllinni. Ekki góð gönguskilyrði en ekta dagur til þess að skúra og þurrka ryk.

Í morgun skein sólin lágt á lofti eins og hennar er venja á þessum árstíma. Það er vor í lofti. Vestfirðingar fyrir norðan eru að fagna sólinni með sólarkaffi. Vorlaukarnir eru farnir að skjóta upp grænum blöðum meðfram gangstéttinni og nemendur að koma til bæjarins í vorlotu í háskólanum. Það er ástæða til þess að gleðjast. Veturinn er að gefa sig.

En viti menn. Þegar ég sat við morgunverðarborðið og sólin skein beint inn um stofugluggana sá ég ryk alls staðar. Það var jafnvel ryk á stöðum sem ég þurrkaði af í gær. Ég veit að minn styrkur liggur ekki í þrifum en þvílíkir helgidagar! Ég hef alltaf haldið því fram að ryk leggist bara á lárétta fleti en það er ekki rétt. Hliðarnar á svarta sjónvarpsborðinu voru til og með gráar af ryki. Ég náði mér í tusku og fór að þurrka af. Mér varð það á að koma við einhverja takka og truflaði útsendingu á lokakeppni kvenna í skíðaboðgöngu, norskum sambýlismanni til mikils ama. Dömurnar hans frá Noregi voru einmitt að sigra þær sænsku á vetarólympíuleikunum. Svo tók ég sópinn og sveif um gólfið þannig að Soffiu frænku hefði verið sóma að. -Hvað, ég þvoði gólfið í gær, heyrðist úr sjónvarpskróknum. Sá norski tók þetta greinilega sem gagnrýni á vinnu okkar deginum áður.

Ég væri sennilega enn að ef ég hefði ekki þurft að fara á fund og kom ekki heim fyrir en sólin var sest. Í kjölfarið fórum við að ræða um það hvaðan allt þetta ryk kæmi. Við erum bara tvö í heimili og búum í botnlanga í fáfarinni götu. Kenningar okkar voru ólíkar. Norðmaðurinn kenndi fataþvotti og sandbornum götum um. Ég trúi ekki á þær kenningar hans. Ég leitaði aftur í tímann og gat mér til um að það hefðu verið grimmar nornir sem fundu upp rykið til þess að halda konum niðri til forna. Konur gera ekki uppreisn þegar þeim er haldið uppteknum við að þurrka ryk.

Sem betur fer er eignarhaldið og ábyrgð á ryki óðum var aftengjast öllum kynjunum sem eru til í dag. En mikið væri það áhugavert að einhver legðist yfir þetta fyrirbæri og rannsakaði hversu mikill tími fer í það að þurrka ryk á venjulegu, þrifalegu heimili, hvaðan rykið kemur og hvort ekki væri ástæða til þess leita mögulegra leiða til þess að koma í veg fyrir myndun þess.

Loks væri líka vert að skoða hvort hægt væri að breyta viðhorfi okkar til ryks og skapa þjóðfélagslega sátt um að ryk sé æskilegt og jafnvel fallegt. Sú breyting myndi auka svigrúm okkar til þess að gera eitthvað skemmtilegt og uppbyggilegt. Og rykrannsóknin gæti orðið áhugavert efni í doktorsrannsókn i lýðheilsufræðum.

Dr. Sigrún Stefánsdóttir fjölmiðlaráðgjafi skrifar.

Einhver klók manneskja sagði mér að það væri hollt að hlæja. Ef það er rétt þá hef ég byrjað árið vel. Við skötuhjúin erum búin að hlæja síðan á nýjárskvöld yfir okkar eigin óförum með hátíðarkvöldverðinn þann fyrsta janúar.

Við erum tímabundið í elskulegri borg á Spáni og vorum búin að koma auga á veitingastað með útsýni yfir borgina. Þar ætluðum við að gera vel við okkur á þessu fyrsta kvöldi ársins. Við klæddumst okkar fínasta pússi og gengum upp hæðina í tunglskininu og tókum myndir.

Okkur var vel tekið og við fengum borð við glugga. Á næsta borði voru gráhærð hjón frá Danmörku. Við pöntum og þau panta. Ég er illa haldin af óþoli fyrir matarofgnótt og þriggja rétta máltíðir eru því ekki minn tebolli. Þar byrjaði vandamálið. Við ákváðum að slá til í tilefni kvöldsins og pöntuðum bæði nautasteikur. Svo ætlaði minn maður að skoða eftirréttatilboðið seinna. Ég drekk hvítvín og minn maður rauðvín. Við fengum botnfylli í sitt hvort glasið. Þau dönsku pöntuðu hvítvínsflösku og fengu hana með tilheyrandi smakki og kælifötu með.

Innan skamms fengu þau dönsku bornar fram risaskálar með forrétti sem átti alla þeirra athygli. Við biðum. Svo byrjaði ballið. Þjónustustúlkan kom með risavaxið bein á diski. Öðrum megin voru nokkrar þunnar kjötsneiðar með fitu og brjóski. Handan beinsins voru vesældarlegir kartöflubitar sem hefðu sennilega jafnast á við þrjár litlar kartöflur úr garðinum heima.

Við litlum hvort á annað og tókum sína sneiðina hvort og borðherrann minn veiddi nokkra kartöflubita og bætti á diskana. Við horfðumst í augu og sögðum með líkamstjáningunni að það hefði nú verið gott að fá salt og smá sósu. Á meðan þurrkuðu Danirnir salatskálarnar að innan með brauðinu sem þeir fengu með forréttinum.

Kjötátið tók fljótt af enda ekki af miklu að taka. Ég veit ekki hvaðan af skepnunni það var. Danirnir höfðu líka pantað nautakjöt í aðalrétt. Þegar beinið mikla var að hverfa úr augsýn kom þjónn með tvo diska til þeirra dönsku. Stórar, þykkar ferkantaðar nautasteikur fljótandi í sósu og sama magn af kartöflum á hvorum diski og við höfðum fengið saman.

Maðurinn minn var enn svangur og bað um matseðil og pantaði nýja umferð af víni. Matseðlinum var skellt á borði og rauðvín slettist á hvíta dúkinn þegar fyllt var á. Stúlkan kom og eftirrétturinn pantaður. Hún skellti tveimur skeiðum á borðið og spurði hvasst – To share? Hann játti því enda orðinn því vanur að ég vilji ekki eftirrétt en bragði gjarnan á réttinum hans.

Um leið og eftirrétturinn var horfinn, báðum við um reikning, borguðum og fórum út. Danirnir voru enn á að gæða sér á nautasteikunum enda vel við vöxt.

Þegar út var komið skoðaði ég reikninginn. Þar sá ég að við höfðum bara borgað fyrir einn aðalrétt. Þar lá hundurinn grafinn. Einhvern veginn hafði þjónustustúlkan tekið það í sig að við værum að panta einn kjötrétt og ætluðum að deila honum á þessu hátíðarkvöldi. Stóra beinið var greinilega svar eldhússins við því.

Ég vona að þriggja rétta máltíðin hafi farið vel í Danina en við hlógum alla leiðina heim. Ég sagði manninum frá tveimur amerískum konum sem ég  ferðaðist með í sumar. Þær pöntuðu alltaf saman og deildu. Þær sögðust græða á þessu. Yfirleitt fengju þær jafn mikið og aðrir fyrir hálfvirði. Veitingastaðurinn okkar var greinilega búinn að finna svar við þess háttar ferðamönnum.

Áramótaheitið mitt í ár er þess vegna að panta aldrei sama aðalrétt og maðurinn minn bara til þess að fá ekki aftur risabein á borðið.

Myndatexti:

Maturinn var ekki upp á marga fiska en útsýnið þetta kvöld var óborganlegt

Sigrún Stefánsdóttir

Dr. Sigrún Stefánsdóttir fjölmiðlaráðgjafi skrifar. 

Eiga fullorðnir að borða brodd? Þetta er bein þýðing á fyrirsögn í nýju eintaki af The Economist. Latneska orðið yfir brodd er colostrum og er það orð notað í fyrirsögninni. Kannski er ekki neitt enskt orð til yfir fyrirbærið. Til frekari skýringar er þessu lýst sem þykkum gulleitum vökva og til enn frekari skýringar er þetta kallað „fyrsta mjólkin“.

Þegar ég var stelpa á Akureyri fengum við annað slagið senda flösku frá ömmu og afa í Svarfaðardal. Í henni var broddur. Mamma sauð þennan gula vökva samviskusamlega í vatnsbaði. Við borðuðum þetta sem eftirrétt með kanilsykri og mjólk. Ábrestir hét rétturinn á okkar heimili en aðrir nota orðið ábrystir. Ég man að mér þóttu ábrestir betri en ýmislegt annað sem maður borðaði í æsku en vanillubúðingurinn frá Royal var óneitanlega bragðbetri.

Í umræddri grein í Economist segir að broddur/colostrum hafi verið notaður lengi til matar m.a. í Bretlandi, Indlandi, Tyrklandi og á Norðurlöndunum. Nú er verið að rannsaka næringargildi þessarar svokölluðu fyrstu mjólkur og áhrifa hennar á heilsu og árangur í íþróttum.

Á einu ári hefur sala á brodd-dufti, brodd-töflum og broddvöka aukist um 155% í Bandaríkjunum og þeir sem eru hrifnastir af broddinum kalla hann „gullvökva“. En dýrt er drottins orðið. Ef maður tekur inn þrjú grömm, sem er ráðlagður dagskammtur, í einn mánuð, kostar það 60 dollara eða hátt í átta þúsund krónur. Tekið er fram að þó svo að þetta hafi jákvæð áhrif á ýmislegt í líkamanum sé broddur ekki töfralausn við öllum kvillum. Sérstaklega er tekið fram að neysla á broddi auki ekki vöðvamassa!

Mér þótti þetta áhugavert og í kjölfarið fór ég að skoða fróðleik um nýuppgötvaðan gullvökva á netinu. Ég fann pistil frá bónda á Vesturlandi sem talar um brodd sem holla en vannýtta afurð og kemur hann með uppskrift af ábrystum með karamellu og sjávarsalti. Á öðrum stað fann ég uppskrift af vanilluábrystum með rabarbara og rifsberjum.

Yfir okkur dynja neikvæðar fréttir af holdarfari Íslendinga. Fallþungi þjóðarinnar eykst. Við erum að slá met í þeim efnum á Norðurlöndum. Ofurunnin, óholl fæða er tíunduð sem ein af orsökunum og auðvitað of mikið magn af mat og of lítil hreyfing. Allt þetta telur og leiðir okkur upp á þennan hættulega topp. Við viljum alltaf vera mest og best en kannski ekki á þessu sviði, enda fylgja ofþyngd ýmsir sjúkdómar og fylgikvillar.

Greinin um ofurfæðuna brodd vakti mig til umhugsunar um matarvenjur Íslendinga fyrir nokkrum áratugum. Mamma var ekki mikið fyrir matargerð, en maturinn hennar var hollur. Soðinn eða steiktur fiskur og kartöflur oft í viku. Lambalæri um helgar, kjötsúpa, grjónagrautur, skyr og slátur. Ég var að reyna að rifja upp hvað við fengum af unnum matvörum. Það var ekki margt. Ég man eftir sperðlum, kjötfarsi og spægipylsunni sem pabbi einn elskaði. Við fengum grænmeti en ekki mikið af ávöxtum enda fáséðir þá. Svarfdælsk bláber og aðalbláber komu í staðinn og jarðarberin sem hurfu úr beðinu hennar ömmu.

Við krakkarnir borðuðum það sem að okkur var rétt enda vorum við svöng á matmálstímum. Það var ekki hlustað á neitt tuð. Þegar ég lít til baka tel ég mig hafa verið heppna með fæðið á æskuheimilinu. Matmálstímarnir voru af nauðsyn en ekki til skemmtunar. Sennilega hefði ég borðað meira af ábrestunum hefði ég vitað hvílík ofurfæða þeir eru. Það er hins vegar aldrei of seint að bæta ráð sitt í þessum efnum og þá bið ég heldur um ábresti í skál en ekki brodd í töfluformi á ameríska vísu.

Sigrún Stefánsdóttir

Dr. Sigrún Stefánsdóttir fjölmiðlaráðgjafi skrifar.

Þegar verið er að mæra ellina er margt jákvætt dregið fram. Þar á lista er viska, þroski, víðsýni, umburðarlyndi og fleira og fleira. Nú horfist ég í augu við að ég ekki fengið neitt af þessu í nesti inn í ellina. Þegar ég var stelpa sagði mamma oft við mig að ég virtist ekki læra neitt af reynslunni. Þetta var ekki meint sem hól. Því miður er þetta víst satt.

Þessi staðreynd rann upp fyrir mér nú í vikunni, þegar ég var komin í sjálfheldu í fjallshlíð í útjaðri framandi borgar á Spáni. Ég hef margoft undrast heimskulega hegðan erlendra ferðamanna á Íslandi. Hvað voru þeir að æða upp um fjöll og firnindi þegar allra veðra var von? Hvað voru þeir að hugsa þegar þeir lögðu af stað í smábíl á sumardekkjum út í bylinn? Hvaða erindi áttu þeir upp á jökulrönd? Þessir ferðamenn ætlast svo til þess að íslenskar björgunarsveitir leggi líf sitt í hættu við að bjarga þeim.

Ef ég hefði verið heima á Íslandi hefði ég sennilega hringt í 112 og beðið um hjálp í vikunni. En þó svo björgunarsveitirnar okkar séu alltaf tilbúnar til þess að fara í útkall hefði það sennilega tekið of langan tíma fyrir þær að koma mér og sambýlismanninum til hjálpar á sillu í snarbrattri Spánarhlíðinni þar sem við vorum í sjálfheldu.

Við gerum fátt ánægjulegra en að fara í göngur. Dagurinn var bjartur og fagur eftir rigningu næturinnar. Þessa vikuna er einmitt ár síðan ég fékk nýjan mjaðmarlið og lífið dásamlegt. Við gengum og gengum upp, upp, upp í mót. Loks ákveðum við að snúa við. Ég kem auga á hliðarveg sem var freistandi þar sem hann hvarf inn í skógi vaxna hlíðina. Ég gaf mér að hann myndi leiða okkur farsællega til mannabyggða. Maðurinn var tregur til en lét undan sannfæringarkrafti mínum.

Ferðin niður byrjaði þokkalega. Síðan þrengist slóðinn og hvarf nánast. Blautur og háll. Við fórum að klöngrast fram af hverri sillunni á eftir annarri og klettum. Enn var ég full af sannfæringarkrafti eða þar til ég sá viðvörunarskilti um grjóthrun og mynd af manneskju að fljúga aftur á bak fram af klettum. Maðurinn minn klöngrast á undan og réttir mér arminn. Skórnir mínir voru hálir sem áll og með engri viðspyrnu. Ég rann af stað og stöðvast ýmist á trjágrein eða steini. Ég notaði greinar, grasbrúska og allt sem til féll til að hanga á til þess að koma í veg fyrir að fara á hraðferð á afturendanum niður í hið óþekkta. Áfram er haldið. Svo kemur að því að hann vill snúa við. – Svarið var að ég treysti mér ekki til þess. Ég komst hvorki upp né niður. Við vorum í sjálfheldu. Sigrún Stefánsdóttir, þú ert 78 ára og ert komin í sjálfheldu. Hvað er að þér? Þú lærir aldrei neitt, eins og hún mamma mín hélt fram.

Nú sit ég og rifja upp þessa ömurlegu ferð sem staðfestir að við komumst loks niður. Við illan leik. Ég er með harðsperrur um allan skrokkinn og auman afturenda. Húkandi á sillunni áttaði ég mig á því að ég hafði ekki hugmynd um hvert neyðarnúmerið á Spáni væri né hvar við værum eiginlega stödd. Á sillunni fór ég að velta því fyrir mér hvort væri betra að ég slasaðist eða maðurinn minn upp á björgunarferlið. Þori ekki segja frá svarinu. Hvenær yrði okkar saknað? Hver ætti að leita að tveimur heimskum gamalmennum frá Íslandi?

Maðurinn minn horfði gagnrýnum augum á útganginn á mér að klöngri loknu. Hann taldi ráð að ég tæki jakkann minn og bindi hann um mig miðja. Ég var ekki til í það heldur settist á stein., fór úr buxunum, snéri þeim við og fór aftur í þær úthverfar. Þannig skrölti ég skömmustuleg í gegnum bæinn, heim í sturtu og í hrein föt.

Undirrituð, menntaður íslenskur leiðsögumaður, mun  framvegis spara stóru orðin þegar birtast fréttir af erlendum ferðamönnum sem lenda í hremmingum í íslenskri náttúru.

Sigrún Stefánsdóttir

Sigrún Stefánsdóttir fjölmiðlaráðgjafi skrifar. 

Fyrir nokkrum árum var ég að vinna efni fyrir sjónvarp. Þar voru ungir krakkar spurðir um notagildi  gamalla hluta frá Minjasafninu á Akureyri. Meðal þessara hluta var öskubakki. Þeir vissu ekki svarið enda sjást öskubakkar æ sjaldnar á venjulegum heimilum. Þegar ég var ung voru þeir skrautmunir á stofuborðinu. Nú á ég engan öskubakka enda ekki í boði að reykja heima hjá mér.

Það hefur dregið mikið úr reykingum á Íslandi, sem er árangur af áratuga fræðslustarfi. Mér er sagt að nú sé hætt að vera með sérstaka fræðslu í skólum um skaðsemi reykinga vegna þess að þess þurfi ekki lengur. Mér brá því verulega þegar ég sá eina af okkar þekktust söngkonum reykja í Kastljósviðtali fyrir skömmu. Hún er örugglega fyrirmynd margra ungra stelpna og þess vegna þótti mér þetta afar undarlegt. Hvað gekk henni til? Átti þetta að vera flott? Mér fannst það ekki og er þeirrar skoðunar að spyrillinn hefði átt að sjá til þess að hún gerði hlé á reykingunum á meðan viðtalið fór fram. Ég skrifaði þetta á reynsluleysi fréttamannsins. En nú er búið að endurtaka leikinn og það í fjölskylduvænum dagskrárlið hjá Gísla Marteini á föstudagskvöldi, einum af okkar reyndustu þáttastjórnendum. Þá er þetta hætt að vera tilfallandi slys.

Ég vann mörg ár í sjónvarpi. Meðal þess sem maður þurfti að huga að var að fólk kæmi sem best frá viðtalinu. Ef fólk var að reykja bað maður um að slökkt væri í á meðan viðtalið átti sér stað. Sama gilti um tyggigúmmí. Mér fannst það vera hluti af minni vinnu að sjá til þess að viðmælendur kæmu sem best fyrir. Það gera þeir ekki púandi þegar alþjóð veit um skaðsemi reykinga. Persónulega sé ég  heldur enga fegurð eða flottheit í þessari aðgerð.

Á undanförnum árum hef ég verið að hrósa Íslendingum fyrir að hafa lagt reykingar á hilluna og að varla sjáist Íslendingur lengur reykjandi á almannafæri. Ég segi erlendum ferðamönnum stolt frá þeim mikla árangri sem við höfum náð í þessum efnum. Á síðustu öld var ég með herferð í sjónvarpinu til þess að vekja athygli á skaðsemi reykinga. Í kjölfarið dró strax verulega úr reykingum. Sjálf á ég marga vini og góðkunningja sem hafa farið úr lungnakrabbameini og byrjuðu kannski að reykja án þess að átta sig á afleiðingunum. En nú vitum við betur.

Ég er svo lánsöm að hafa aldrei reykt. Þegar foreldrar mínir voru að ala okkur krakkana upp vissu þau af einhverju ástæðum um skaðsemi reykinga og hvöttu mig eindregið til þess að halda mig frá tóbaki. Hins vegar sat maður oft í reyknum frá öðrum, bæði á einkaheimilum og á vinnustað. Margir af félögum mínum á fréttastofu Sjónvarps reyktu endalaust við ritvélarnar og öskubakkarnir voru fullir af stubbum að kvöldi dags. Það var ekki hlustað á okkur sem ekki reyktum. Rétturinn var hinna. Sem betur fer er þetta liðin tíð og nú er víðast bannað að reykja innandyra í almannarými. Mér finnst að það eigi líka að gilda um upptökuver Ríkisútvarpsins og hvet ráðamenn þar eindregið til þess að setja upp reglur þar um ef þær eru ekki til nú þegar. Púandi viðmælendur eru ekki velkomnir heim í mína stofu.

Dr. Sigrún Stefánsdóttir fjölmiðlaráðgjafi skrifar.

Nýr borgari fæddur á Akureyri. Hún vó 3.696 g og var 53 cm löng. Nýr borgari fæddur í Reykjavík. Hann var 4.368 g á þyngd og 51 cm á lengd. Svona upplýsingar um nýja borgara fær maður daglega í Morgunblaðinu, málgagni allra landsmanna.

Upplýsingarnar um þyngd og lengd ásamt mynd af viðkomandi og nafni foreldra birtast í litlum klausum á síðunni fyrir aftan minningargreinarnar í áðurnefndu dagblaði. Þetta er ósköp elskulegur siður þegar fæðingartíðni er í sögulegu lágmarki. En hvers vegna þyngd i grömmum og lengd í cm?

Mikið er gott að þessi siður hefur ekki verið tekinn upp þegar við kveðjum þennan heim á blaðsíðunum á undan. Nóg er nú samt af persónulegum upplýsingum í minningargreinunum þó ekki bætist við fróðleikur um fallþunga viðkomandi: Við andlátið vó hún 83 kg og var 167 cm á lengd!

Hæð fólks er kannski ekki viðkvæmt mál en það sama gildir ekki um þyngdina. Tengsl ofþyngdar og heilsu hafa verið margsönnuð en samt má ekki nefna þau. Þá er verið að ráðast á einkalíf viðkomandi. Ég á gamlan vin sem kom í heimsókn. Við fórum að ræða hvað hann hefði lagt mikið af. Honum þótti umræðan ekki góð enda var hann ekki í neinu megrunarátaki. Þetta hafði bara gerst með árunum og kvillum ellinar.

Hans skoðun var sú að ef ekki væri talið pólitískt rétt að tala um ofþyngd þá væri það heldur ekki pólítiskt rétt að tala um skort á holdum. Mér fannst þetta umhugsunarvert. Ég mundi þá eftir samtali við unga konu. Ég hafði orð á því hvað hún liti vel út og að það væri greinilegt að hún hefði grennst. Hún móðgaðist. Sagðist hafa verið í ástarsorg og horast þess vegna. Síðan hef ég ekki hælt fólk fyrir að grennast.

Þegar ég var yngri var ég þræll baðvigtarinnar. Ég segi ekki að ég hafi vigtað mig á hverjum degi en alla vega nokkrum sinnum í viku. Svo fékk ég nóg og tók vogina og henti henni.  Þrjátíu ár eru liðin og ég hef ekki stigið á vigt síðan. Ég ákvað að reyna að hreyfa mig nóg og borða aldrei þannig að ég fengi þá óþægilegu tilfinningu að ég hefði látið of mikið ofan í mig. Ég nota fötin mín sem viðmið og að mér líði sjálfri vel.

Þessi aðferð hefur dugað mjög vel. Hins vegar lendi ég í vandræðum þegar ég er spurð um hversu þung ég sé. Ég hef nefnilega ekki hugmynd um það. Mér er líka alveg sama.

Ég sá í blöðunum á dögunum að danska fyrirtækið, sem framleiðir lyfið Ozempic, var að segja upp 9000 manns. Þetta lyf er fyrir sykursjúka en æ fleiri nota það til þess að ná af sér kílóum.Vaxandi samkeppni á lyfjamarkaðnum var skýringin á uppsögnunum.

Ég er farin að sjá fólk sem er orðið eins og önnur útgáfa af sjálfu sér. Mér finnst það sjást á þeim að þeir hafa farið þessa nýju og áhrifaríku leið til þess að léttast, nota lyfið sem var ætlað upphaflega fyrir sykursýkissjúklinga. Það er einhver fylling horfin sem ég hélt til þessa að væri eðlileg og æskileg. Hver veit svo hverjar aukaverkanirnar kunna að verða þegar fram í sækir.

Sjálfsagt geta þessi lyf orðið einhverjum öðrum en sykursýkissjúklingum til hjálpar. Ég en samt þeirrar skoðunar að hreyfing og hollt mataræði sé æskilegri leið til heilbrigði og vellíðunar. Í því sambandi bendi ég á nýju ráðleggingarnar um mataræði frá Embætti landlæknis. Ég treysti þeim betur en auglýsingum frá lyfjafyrirtækjum um töfralausnir.

Dr. Sigrún Stefánsdóttir fjölmiðlaráðgjafi skrifar.

Ég hef alltaf haft mikla þörf fyrir að hreyfa mig og get gengið endalaust í góðum félagsskap í fallegri náttúru. Tíminn flýgur og skrefin verða óteljandi. En mér hefur aldrei dottið í hug að fara að telja skref. Mér dugar alveg sú góða tilfinning sem fylgir göngunni.

Undanfarin ár hef ég ferðast um landið sem leiðsögumaður Bandaríkjamanna. Við förum oft í göngur saman og þá kynnist maður gjarnan nýjum hliðum á fólki. Ein þeirra er hlið hinna 10.000 skrefa. Ég hef verið með hópa á fallegustu stöðum landsins, bent og útskýrt. Stundum er fólk í hópunum sem virðist vera í sínum eigin heimi og starir í sífellu á armbandstækið eða á símann sinn. Þetta er fólk hinna 10.000 skrefa. Tilgangurinn er ekki sá að njóta náttúrufegurðar heldur að ná skrefunum. Stundum hef ég haft orð á þessu. Þá fer það í hálfgerða flækju, afsakar sig og segir mér gjarnan sögur af einhverjum sem er enn verr staddur í skrefaferlinu. Þessir gestir mínir laumast gjarnan út fyrir háttinn til þess að komast upp í rétta tölu og geta þar með sofið svefni hinna réttlátu.

Ég hef alltaf trúað því að öll hreyfing sé betri en engin. Þessu trúi ég enn. Mér skilst að 10.000 skref séu um það bil 8 kílómetrar. Ég veit ekki hvaða spekingur kom upphaflega með þessa skrefakenningu. Sennilega einhver snillingur í markaðssetningu. Skrefateljari, jólagjöfin í ár fyrir pabba gamla og mömmu!  Um daginn heyrði ég í fréttum í að kannski væru 7.500 skref á dag alveg nóg fyrir hinn dæmigerða meðalmann. Ég ætla ekki að dæma um það.

Í vikunni var ég í göngu með bandarískri konu. Hún spurði mig um holdarfar Íslendinga. Út frá því fórum við að tala um hreyfingu og gildi hennar. Við vorum sammála um skrefateljarana. Hún sagði mér að mörg fyrirtæki í Bandaríkjunum væru með bónusa fyrir fólk sem fylgdi 10.000 skrefa kenningunni. Svipuð hugmyndafræði og við notum um að ganga eða hjóla í vinnu. Svo hló hún og fór að telja upp leiðir sem fólk notaði til þess að svindla, bæði gagnvart vinnuveitandanum og sjálfu sér. Hún sagði mér frá systur sinni sem sæti heima fyrir framan sjónvarpið á kvöldin og hristi handlegginn með græjunni til þess að plata hana upp í 10.000. Hún hafði líka heyrt um fólk sem setti græjuna í þurrkara og léti hana hristast þar upp í rétta tölu.

Íslenska vegkerfið gæti verið gott á köflum fyrir teljarana, sundfataþeytarar og jafnvel gamaldags hrærivélar. Vonandi kemur fljótlega að því að einhver hugvitsmaður finni upp hina fullkomnu skrefaþeytu. Þá væri búið að leysa þennan vanda með skrefin. Dagurinn byrjaði þá með því að skrefateljarinn færi í skrefaþeytuna sem þeytti honum upp í 10.000 skref. Eigandi teljarans og þeytarans gæti þá um frjálst höfuð strokið,  gengið sér til heilsubótar og notið þess að horfa í kringum sig á okkar fallegu íslensku náttúru.

Dr. Sigrún Stefánsdóttir fjölmiðlaráðgjafi skrifar.

Ef marka má myndir á samfélagsmiðlum þessar vikurnar virðist sem hálf þjóðin sitji með tærnar upp í loft. Fólk er að láta sér líða vel á sólstólum með bjórglas við hönd. Í fjarska glittir í sólarströnd eða útsýni úr sumarbústað. Sjálfur sumarmunaðurinn. Á myndunum má sjá berar tær og krosslagða fótleggi, ýmist loðna eða vel snyrta og lakkaðar tær. Ef marka má þessar myndir mætti ætla að öll íslenska þjóðin væri með fallegar tær. Auðvitað er það ekki svo. Við hin birtum  bara ekki myndir af tánum á okkur.

Samkvæmt erlendum fréttamiðlum eru léttir sandalar í tísku þetta sumarið. Systir mín er búin að kaupa sér fallegt par. Þessi tíska eru vondar fréttir fyrir okkur sem afhjúpum ekki á okkur tærnar. Tær eru ekki stór hluti af heildarfallþunga dæmigerðs Íslendings. En þær eru mikilvægar og án þeirra færum við ekki langt. Það er því um að gera að hætta ekki nota þær, þó ófríðar séu.

En ljótar tær hafa fleiri afleiðingar en þær að ég kaupi ekki fallega sandala. Ljótar tær verða líka til þess að ég leyfi mér ekki þann munað að fara í fótanudd eða fótsnyrtingu. Eg get ekki látið nokkurn mann sjá á mér fæturnar!

Fyrir nokkrum dögum kom ung og falleg stúlka í fjölskyldunni og sagði að hún héldi að hún væri með sama dæmi og ég. Hún væri að fá kúlur við tábergslið og henni væri illt í þeim. Þetta var það síðasta sem ég vildi heyra. Ég hef ýmislegt til brunns að bera sem hún hefði mátt erfa en ekki þetta. Þetta vildi ég ekki heyra. Allt nema bansettar kúlurnar sem eru sársaukafullar og skemma alla skó.

Fyrir nokkrum árum var Friðrik Ómar með útvarpsþátt á Rás 2 sem hét Með tærnar upp í loft. Ég er aldrei með tærnar upp í loft. Ég hefði samt alveg verð til í að hlusta á þennan þátt með inniskó á fótunum.

Mínar tær eru ekki til sýnis enda er ég með nokkuð sem heitir á latínu Hallux Valgus. Á íslensku er  þetta hvimleiða fyrirbæri skýrt sem kúlur við táberg og er sagður algengur krankleiki hjá konu eftir miðjan aldur. Hann er líka til hjá körlum og jafnvel ungu fólk. Þar kemur unga stúlkan mín inn í myndina.

Við fáum öll okkar nesti út í lífið. Herra Hallux Valgus er alls ekki versti ferðafélaginn. Hins vegar þykja honum göngurnar mínar ekki skemmtilegar og hann kysi frekar að vera í hlýjum inniskóm uppi í sófa. En mitt ráð til þeirra sem búa með herra Hallux er að láta hann ekki ná yfirhöndinni. Það er mikilvægt að vanda sérstaklega val á skóm, hafa þá breiða, mjúka og ekki með sauma við tábergið. Þegar maður er kominn í slíkan skófatnað er ótrúlegt að hægt er að gleyma þessum krankleika og njóta þess að fara í gönguferð. Svo geta hinir bara loftað sínar tær.