Dr. Sigrún Stefánsdóttir fjölmiðlaráðgjafi skrifar.

Nýr borgari fæddur á Akureyri. Hún vó 3.696 g og var 53 cm löng. Nýr borgari fæddur í Reykjavík. Hann var 4.368 g á þyngd og 51 cm á lengd. Svona upplýsingar um nýja borgara fær maður daglega í Morgunblaðinu, málgagni allra landsmanna.

Upplýsingarnar um þyngd og lengd ásamt mynd af viðkomandi og nafni foreldra birtast í litlum klausum á síðunni fyrir aftan minningargreinarnar í áðurnefndu dagblaði. Þetta er ósköp elskulegur siður þegar fæðingartíðni er í sögulegu lágmarki. En hvers vegna þyngd i grömmum og lengd í cm?

Mikið er gott að þessi siður hefur ekki verið tekinn upp þegar við kveðjum þennan heim á blaðsíðunum á undan. Nóg er nú samt af persónulegum upplýsingum í minningargreinunum þó ekki bætist við fróðleikur um fallþunga viðkomandi: Við andlátið vó hún 83 kg og var 167 cm á lengd!

Hæð fólks er kannski ekki viðkvæmt mál en það sama gildir ekki um þyngdina. Tengsl ofþyngdar og heilsu hafa verið margsönnuð en samt má ekki nefna þau. Þá er verið að ráðast á einkalíf viðkomandi. Ég á gamlan vin sem kom í heimsókn. Við fórum að ræða hvað hann hefði lagt mikið af. Honum þótti umræðan ekki góð enda var hann ekki í neinu megrunarátaki. Þetta hafði bara gerst með árunum og kvillum ellinar.

Hans skoðun var sú að ef ekki væri talið pólitískt rétt að tala um ofþyngd þá væri það heldur ekki pólítiskt rétt að tala um skort á holdum. Mér fannst þetta umhugsunarvert. Ég mundi þá eftir samtali við unga konu. Ég hafði orð á því hvað hún liti vel út og að það væri greinilegt að hún hefði grennst. Hún móðgaðist. Sagðist hafa verið í ástarsorg og horast þess vegna. Síðan hef ég ekki hælt fólk fyrir að grennast.

Þegar ég var yngri var ég þræll baðvigtarinnar. Ég segi ekki að ég hafi vigtað mig á hverjum degi en alla vega nokkrum sinnum í viku. Svo fékk ég nóg og tók vogina og henti henni.  Þrjátíu ár eru liðin og ég hef ekki stigið á vigt síðan. Ég ákvað að reyna að hreyfa mig nóg og borða aldrei þannig að ég fengi þá óþægilegu tilfinningu að ég hefði látið of mikið ofan í mig. Ég nota fötin mín sem viðmið og að mér líði sjálfri vel.

Þessi aðferð hefur dugað mjög vel. Hins vegar lendi ég í vandræðum þegar ég er spurð um hversu þung ég sé. Ég hef nefnilega ekki hugmynd um það. Mér er líka alveg sama.

Ég sá í blöðunum á dögunum að danska fyrirtækið, sem framleiðir lyfið Ozempic, var að segja upp 9000 manns. Þetta lyf er fyrir sykursjúka en æ fleiri nota það til þess að ná af sér kílóum.Vaxandi samkeppni á lyfjamarkaðnum var skýringin á uppsögnunum.

Ég er farin að sjá fólk sem er orðið eins og önnur útgáfa af sjálfu sér. Mér finnst það sjást á þeim að þeir hafa farið þessa nýju og áhrifaríku leið til þess að léttast, nota lyfið sem var ætlað upphaflega fyrir sykursýkissjúklinga. Það er einhver fylling horfin sem ég hélt til þessa að væri eðlileg og æskileg. Hver veit svo hverjar aukaverkanirnar kunna að verða þegar fram í sækir.

Sjálfsagt geta þessi lyf orðið einhverjum öðrum en sykursýkissjúklingum til hjálpar. Ég en samt þeirrar skoðunar að hreyfing og hollt mataræði sé æskilegri leið til heilbrigði og vellíðunar. Í því sambandi bendi ég á nýju ráðleggingarnar um mataræði frá Embætti landlæknis. Ég treysti þeim betur en auglýsingum frá lyfjafyrirtækjum um töfralausnir.

„Ræðum saman á heimspekinótum um samfélagið okkar. Er réttlátt að taka þátt í slaufun? Hvað telst til borgaralegrar óhlýðni og er hún nauðsynleg undir einhverjum kringumstæðum? Hvert er gildi þess sem er ekki mælanlegt í kapítalísku samfélagi, eins og náttúran og tengsl fólks í tæknivæddum heimi?

Alls er um fjögur samtöl að ræða sem snúa að réttlæti, formlegu valdi og tengslum í okkar samfélagi. Heimspekinemar við Háskóla Íslands verða á staðnum með undirbúnar vangaveltur og spurningar til að hefja umræður.

Öll samtölin fara fram á 1. hæð Borgarbókasafnsins Grófinni, miðvikudagana 6. og 13. nóvember og föstudagana 8. og 15. nóvember, kl.17:00 – 18:00.

Fyrsta heimspekisamtalið er um slaufun og réttlæti og verður haldið 6. nóvember kl. 17 á Borgarbókasafninu Grófinni.

Öll velkomin, þátttaka ókeypis.
Heimspekisamtöl – Yfirlit á heimasíðu Borgarbókasafnsins

Viðburðir á Facebook:

Miðvikudag 06.11.2024 – Slaufun og réttlæti
Föstudag 08.11.2024 – Borgaraleg óhlýðni
Miðvikudag 13.11.2024 – Náttúran og samfélag
Föstudag 15.11.2024 – Tækni og samfélag

Þannig hljómar inngangur Borgarbókasafnsins að boði í Opið samtal um aldur og aldursfordóma þann 27. febrúar næstkomandi klukkan 17.30. Þar er ætlunin að velta fyrir sér hvaða áhrif aldur okkar hefur á þátttöku? Setjum við okkur sjálf skorður eða eru hindranirnar hluti af samfélagsgerðinni og reglunum sem við setjum okkur? Að þessu sinni fer samtalið fram í Grófinni og þáttagerðarfólk frá Samfélaginu á RÁS 1 verður á staðnum til að taka upp umræðurnar og útvarpa þeim.

Borgarbókasafnið á þakkir skildar fyrir að gangast fyrir opnum samtölum um margvíslegum málefnum er snerta lýðræði og andann í samfélaginu. Umhverfið er notalegt og býður upp lifandi og skemmtileg samtöl og margvísleg efni. Hér er því gott tækifæri til að skerpa hugmyndir sínar, öðlast betri yfirsýn og fá að heyra mismunandi sjónarhorn. Öll erum við á einhverjum aldri og hverju skeiði fylgja ákveðnar kröfur, væntingar, fordómar og vanskilningur. Þess vegna vill Borgarbókasafnið gefa öllum tækifæri til að kanna kanna í sameiningu hvernig við vinnum gegn aldursfordómum og sköpum samfélag sem opnar á ný tækifæri óháð aldri. Við hvetjum fólk á öllum aldri til að taka þátt.

Frekari upplýsingar má fá á vef Borgarbókasafnsins: borgarbokasafn.is/vidburdir/spjall-og-umraedur/opid-samtal-thessum-aldri

Og þeir sem vilja skrá sig geta gert það hér: https://www.facebook.com/events/1075134640394544?ref=110

Steingerður Steinarsdóttir ritstjóri Lifðu núna skrifar.

Sjálfsákvörðunarréttur einstaklingsins?

Á málþinginu voru reifaðar röksemdir með og á móti því að leyfa líknardauða. Svo sem eins og að sjálfsákvörðunarréttur einstaklingsins um eigið líf, ætti líka að ná til dauðans. Men ættu að hafa eitthvað um eigin dauðdaga að segja, enda ef ekki þeir, hver ætti þá að hafa það vald? Minnt var á að þaðþætti eðlilegt að lina óbærilegar þjáningar dýra með því að aflífa þau. En á móti koma þær röksemdir að það sé rangt undir öllum kringumstæðum að taka líf, ekki sé hægt að leggja slíkt á heilbrigðisstarfsmenn og yrði slík heimild lögleidd væri unnt að misnota hana og skapa þrýsting á að menn veldu að deyja.

Líknardauði í Hollandi og Sviss

Silviane Pétursson Lecoultre og Ingrid Kuhlmann lýstu reyslu sinni sem aðstandendur dauðvona manna sem ákváðu að deyja líknardauða. Þeir voru báðir langt leiddir af krabbameini. Í Hollandi var líknardauði leyfður með lögum árið 2002 og þar fær fólk að deyja á sjúkrahúsi. Í Sviss eru hins vegar starfandi samtök sem heita Dignitas, sem taka á móti erlendu fólki sem kemur þangað til að deyja. Í báðum þessum löndum þarf fólk sem vill deyja að fylgja ákveðnu ferli og uppfylla ströng skilyrði. Sá sem vill fá að deyja verður að hafa frumkvæði að því sjálfur.

Var rætt í 10-15 ár í Hollandi

Miklar umræður spunnust um þetta á málþinginu. Velt var upp ýmsum spurningum en langflestir af þeim sem tóku til máls voru þeirrar skoðunar að þetta mál þyrfti að ræða betur, enda hefði umræðan ekki verið mikil um þetta hér á landi. Þeirra á meðal var Þórlaug Ágústsdóttir sem Lifðu núna ræddi við nýlega. Sjá viðtal. Fram kom að í Hollandi var búið að ræða málið í 10-15 ár, áður en líknardauði var lögfestur þar. Hér á landi er meðferð dauðvona fólks stöðvuð, ef ljóst er að hún skilar engum árangri, og er það þá gert í samráði við fjölskyldu þess sem er að deyja. Menn veltu fyrir sér hvort það væri reginmunur á því og að hætta meðferð, eða leyfa fólki hreinlega að ákveða að deyja þegar öll von væri úti.

Fundarmenn ákváðu með lófaklappi að hvetja íslenska alþingismenn til að hefja þessa umræðu.

Vilja tala við fólk sem man

Bogi Ágústsson sagði í samtali við Lifðu núna að þetta sé spennandi tilraun sem hafi vakið umtalsverð viðbrögð. Ætlunin sé að setja umræðuefnið í víðara samhengi en almennt tíðkist í umræðunni. Minni margra sem geri sig gildandi í þjóðmálaumræðunni til dæmis á samfélagsmiðlum virðist stundum ansi takmarkað. „Við vildum fá fólk sem hefur yfirsýn og hefur upplifað stór pólitísk tíðindi og man hvernig hlutirnir voru áður og geta lagt mat á þróunina. Fólk sem man til dæmis kvennafrídaginn 1975 en hefur ekki bara lesið um hann“, segir hann.

Grundvallaratriði verði í umræðunni

Styrmir Gunnarsson segist telja æskilegt að umræður í þættinum snúist fremur um grundvallarmál en dægurmál. „ Hvers konar grundvallarmál eru á dagskrá í dag? Til dæmis hin víðtæka eignaraðild lífeyrissjóða að mörgum stórum fyrirtækjum í landinu. Hvaða áhrif hefur það á atvinnulífið? Hvaða áhrif hefur það á fyrirtækin og stefnu þeirra í kjaramálum, svo að dæmi sé nefnt“, segir Styrmir. Hann segist vona að þátturinn geti orðið til að beina athyglinni að efni máls, í stað þeirrar áherslu á aukaatriði sem einkenni um of þjóðmðálaumræður í okkar landi.

Sérkennileg viðbrögð

Viðbrögðin við þættinum hafa verið góð þó einhverjum hafi fundist að hann ætti að vera vikulega. „Langflestir sem hafa brugðist við segjast ánægðir en ég er hissa á að margir hafa lýst skoðunum sem mér finnast sérkennilegar“, segir Bogi. „Það hafa verið notuð orð eins og „steingervingar,“ „risaeðlur,“ „frekar ferskt blóð“. Einn skrifaði á Facebook: „Það eru nokkur hjúkrunarheimili aldraðra í Reykjavík. Þar hefði eflaust mátt finna þáttastjórnendur fyrir RÚV.“ Annar skrifaði: „Hvar er unga fólkið?“. Bogi segir að það virðist hafa farið framhjá þeim sem þetta skrifa, það sem segir í tilkynningu RUV um þáttinn“.……  þjóðmálaumræðan verður skoðuð í stærra samhengi með hliðsjón af samhengi sögunnar og reynslunnar.“

Vilja hefja sig yfir rifrildi og þras

„Það mátti alveg búast við svona viðbrögðum“, segir Þórhildur, „rétt eins og flestir komnir yfir þrítugt þola ekki hraðfréttastrákana og nota ýmiss konar orð til að lýsa vanþóknun sinni og óánægju. Það erum við sem eigum að reyna að setja eitthvað í samhengi og hafa sögulega yfirsýn, en það semhengi má ekki bara vera á forsendum ,,þroskaðs“ fólks, heldur verður að leita eftir fjölbreytni og ólíkum lífsviðhorfum“ segir hún og bætir við að það þurfi að brjóta niður þá múra sem skipti fólki í hópa eftir aldri. „Þessi skipting er mikið undirstrikuð í fjölmiðlum, en mér finnst hún alls ekki alltaf halda í raunveruleikanum“, segir Þórhildur. Hún vildi ekki á þessu stigi nefna ákveðið umræðuefni í þættinum, sagði að það yrði sameiginleg ákvörðun umsjónarmanna og af nógu væri að taka. „Mér finnst mestu máli skipta að það náist málefnaleg umræða, þrátt fyrir mismunandi skoðanir og að við náum að hefja okkur yfir rifrildi og þras sem engu skilar“, sagði hún að lokum.