Elín Sigrún Jónsdóttir
Allir deyja en þó öðru vísi en fyrir hundrað árum! Facebook les t.d. ekki dánar tilkynningar, veit ekkert um útfarir eða tilfinningar og sorgarvinnu. Samfélagsmiðlarnir halda áfram að minna á afmælisdaga látins fólks nema ráðstafanir séu gerðar. Ef fólk veit ekki um dauðsföll smellir það oft hamingjuóskum á afmælisdögum inn á síðu hinna látnu.
Tölvukerfi fyrirtækja senda áminningar um gjaldfallnar greiðslur þegar ekki hefur verið tilkynnt um lát greiðenda. Heilalaus spjallmenni vita hvorki um dáið fólk út í bæ né syrgjandi ættingja. Nýlega sendi fyrirtæki í Reykjavík greiðsluaðvörun á heimili dáins manns. Ávarpið var svona: „Hæ, látinn.“ Fyrirtækið vildi ekki missa góðan kúnna og erindið var að bjóða hinum látna bætt kjör! Ástvinirnir líða fyrir svona skothríð.
Rafræn tengsl fólks halda áfram þó það sé komið undir græna torfu nema þau séu meðhöndluð með ákveðnum hætti. Við ættum því sjálf að ákveða rafræn lífslok okkar. Í þeim efnum er skynsamlegt að gera ráðstafanir til að styðja ástvini okkar og auðvelda þeim frágang mála. Það er þarft að gera erfðaskrá til að ákveða fjármálin, skipuleggja eigin útför með hinsta vilja en líka útbúa rafræna lífslokaskrá.
Lífslokaskrá
Fólk ætti að gera lista yfir rafræna reikninga sína, netföng, samfélagsmiðla, bankareikninga, rafræn skilríki, félagaaðild og hverjum er greitt fyrir reglulega þjónustu. Einnig að skrifa niður hver séu notendanöfn og lykilorð t.d. að tölvum, og staðfestingarleiðir. Þennan lista þarf að varðveita. Margir stafrænir geymslumöguleikar eru til og hægt að tilnefna í erfðaskrá stafrænan erfingja sem hafi aðgang að listanum eftir lát eigandans. Hægt er að handskrifa lífslokaskrá eða skrá hana rafrænt og prenta út og geyma með öðrum persónulegum gögnum sem ástvinir hafa aðgang að.
Sigurður Árni Þórðarson
Rafrænar ráðstafanir
Samfélagsmiðlar hafa ferla um lokanir reikninga. Hjá Facebook er hægt að óska eftir að síðu sé lokað. Fylla þarf út form og senda gögn til staðfestingar. Hjá Google er „Inactive Account Manager“ sem gerir notendum mögulegt að ákveða hvað gerist við aðgang þeirra ef þeir verða óvirkir í ákveðinn tíma. Apple er með svonefnda „Digital Legacy“ og notandi getur veitt öðrum aðgang að ákveðnum gögnum eftir andlát sitt. Hægt er að óska eftir lokun aðgangs á Instagram, X og TikTok með staðfestingargögnum um andlát.
Hafa þarf samband við viðkomandi samtök eða félög og biðja um að afskrá aðild með tilvísun í dánarvottorð. Oftast er einfaldast er að leita í heimabanka hins látna að áskriftum og nota síðan þær upplýsingar við afskráningu. Margir póstþjónar s.s. Google og Outlook heimila lokun eða aðgengi að pósthólfi með dánarvottorði. Áminningar og sjálfvirkar greiðslur hætta þegar tengdir reikningar eru afskráðir eða gerðir óvirkir.
Rafræn útför
Við viljum ekki að að ástvinir okkar verði fyrir meiðandi áreiti eftir að dauða okkar. Þeir eiga að fá frið fyrir ásókn vitlausra spjallmenna. Til að svo verði er best að huga að ráðstöfunum í tíma. Það léttir syrgjandi lifendum lífið og dregur úr álagi þeirra eftir andlát ástvinar. Útför okkar á helst að vera sómasamleg – líka rafrænt.
Höfundar eru hjónin Elín Sigrún Jónsdóttir, lögmaður hjá BÚUM VEL og fyrrum útfararstjóri, og Sigurður Árni Þórðarson, prestur.
