Júlía Rachenko og Ásgeir Magnús Ólafsson hafa aðstoðað flóttafólk frá Úkraínu frá upphafi komu þess hingað. Þau segja fólkið hafa verið þakklátt og viljað gera gagn, en vilji snúa aftur og taka þátt í uppbyggingu í landinu. Þegar svona neyðarástand skapist af mannavöldum sjáist hvað má betur fara og hvað sé gert vel þegar tekið er á móti flóttafólki.
Júlía Rachenko, er viðskiptafræðingur að mennt og kom til Íslands 2008 til að bæta við sig ensku.
„Vinkona mín var á Íslandi og sagði að hér töluðu allir mjög góða ensku og að boðið væri upp á opið gott prógramm. Ég ákvað að skella mér hingað þó að ég vissi ekki einu sinni hvar landið var. Ég hitti síðan barnsföður minn og sá að ég myndi ílengjast hér.“ Júlía skildi við barnsföður sinn og kynntist núverandi sambýlismanni sínum síðar, Ásgeiri Magnúsi Ólafssyni.
Hjálpa fólki í gegnum samfélagsmiðla
Svo skellur þetta stríð á í heimalandi þínu og þið hafið aðstoðað flóttafólk, í hverju felst það? „Ég er með Facebook-síðu sem heitir Úkraínumenn á Íslandi sem ég stofnaði fyrir um 4 árum en ákvað svo að opna hópinn meira þannig að allt fólk frá Úkraínu gæti komið í hann. Í upphafi hjálpum við fólkinu með því að veita upplýsingar og við svöruðum fyrirspurnum og höfum gert það sem við getum,“ segir Júlía.
Ásgeir segir að þegar stríðið skall á hafi orðið eins konar sprenging. „Það var náttúrlega algjör tilfinningarússíbani hjá fólkinu. Ég var erlendis en samtölin við Júlíu voru mjög erfið, hún var gjörsamlega niðurbrotin, ætlaði að rjúka beint út og ná í mömmu sína. Það voru alls konar tilfinningaleg viðbrögð, eðlilega, og það var vinna hjá okkur að ná tökum á hlutunum tilfinningalega séð til að vera í stakk búin að sinna flóttafólkinu og öðrum verkefnum fyrst eftir að stríðið skall á. En í dag er komið betra skipulag á hlutina en þau halda engu að síður áfram að aðstoða.
„Þetta var mikið áfall og ég átti erfitt með að meðtaka þetta stríð, ég grét mikið og gat ekki hætt, ég var við að það kasta upp, ég grét svo mikið, þetta var svo mikið áfall,“ segir Júlía.
Menn báðu okkur fyrir eiginkonur sínar og börn
Hvernig er ástandið á fólkinu þegar það kom hingað, tilfinningalega og líkamlega? „Fólkið átti rosalega erfitt, það vissi ekkert hvert það væri að fara. Ég fékk skilaboð frá eiginmönnum og verið beðin um að hjálpa konum þeirra og börnum að koma. Þetta fyrsta skref var mjög erfitt.
Oftast er þetta fólk sem hafði allt heima hjá sér. Það átt líka stundum erfitt með að þiggja að það væri greitt fyrir hjálpina.
Júlía bendir á að margir hafi reynst mjög hjálpsamir t.d. hjá Útlendingastofnun og bent fólkinu á rétt þess. „Fólk er mjög þakklátt fyrir hótelherbergin og matinn og vildi reyna að komast sem fyrst í vinnu. Þetta er eitthvað í menningunni segir hún. „Það var hámenntað fólk þarna innan um, eins og læknar, verkfræðingar og kennarar en fólkið hefur verið til í hvaða vinnu sem er.“
Ásgeir skýtur inn í að fólk í Úkraínu sé vant að vinna mikið og telji það ekki eftir sér. „Mamma Júlíu er hjúkrunarfræðingur og vinnur 12 klst. á dag sex daga vikunnar og það er bara normið, þessu fólki finnst það ekkert mál.“
Aðspurð um Facebook-síðuna sem Júlía heldur úti, segir hún að þau bendi fólki þar á hvert það geti leitað eftir aðstoð, t.d. til stofnanna. „Þetta var mikið í byrjun, því það lágu ekki fyrir góðar upplýsingar.“
Júlía segir að stuðningur þeirra við flóttafólkið hafi líka í gegnum fleiri síður en hennar, m.a. Support Ukraine o.fl. Ásgeir bendir á að þau hafi einnig komið að félagi sem Sveinn Rúnar Sigurðsson læknir setti á laggirnar sem heitir Flottafólk, ekki Flóttafólk, tekur hann fram. Þar var tekið á móti fjárframlögum einstaklinga og fyrirtækja sem og ýmsum varningi.
Flottafólk opnaði á fyrstu dögum innrásarinnar aðstöðu í Guðrúnartúni til að taka á móti fólki þar sem boðið er upp á ýmsa aðstoð, samveru, máltíðir og nauðsynjar. Einnig hefur Flottafolk opnað á fleiri stöðum aðstöðu fyrir barnagæslu og félagsstarf.
„Þetta er allt frábært starf, en okkur fannst að ríki og sveitarfélög hefðu þurft að kveikja á því að finna aðstöðu strax þar sem hægt væri að hlúa að fólki, það hafi stuðning hvert af öðru og geti átt samskipti. Skólarnir eru t.d. ónotaðir seinni part dags og hefði mátt nýta þá. Fólkið er mjög þakklátt en hrætt við að koma til lands þar sem það getur ekki tjáð sig og það var mikill léttir fyrir Júlíu þegar henni varð ljóst að móttaka á Keflavíkurflugvelli er eins einföld og góð sem hugsast getur. Júlía hefur sent skilaboð til þeirra sem eru að koma: „Hæ, ég er að koma frá Úkraínu, geturðu aðstoðað mig við að finna lögreglu til að skrá mig inn í landið.“ Þeir sem hafa komið að þessu kerfi eiga hrós á skilið fyrir hversu einfalt það er og aðgengilegt. Fólk er komið á gististað strax og það kemur inn í landið. Og það getur haft samband við okkur hvenær sem er. Verkaskiptingin herfu verið með þeim hætti að Júlía hefur séð um samskipti við flóttafólkið en Ásgeir farið á stúfana og útvegað hlutina.
Ásgeir segir að þau hafi bæði tekið á móti fólki og verið í alls konar skutli með fólk innan höfuðborgarsvæðisins, svona prívat, fólk sem þau kynntust og vildu aðstoða. „Það haf allir viljað gera allt til að aðstoða. Við höfum fengið fullt af fyrirtækjum sem komu með peninga, mat og fatnað og við dreifðum þessu. Þetta snýst um þessa hluti.“
Júlía segir að æ fleiri hafi komið inn í til að hjálpa. Ég skrifaði kannski á Facebook og eftir stutta stund er komið svar. „Læknar, tannlæknar og sjúkraþjálfarar sem við eða aðrir hafa talað við hafa undantekningarlaust sagt; við björgum þessu,“ segir Ásgeir.
Júlía í Kiev.
Fyrirtæki og einstaklingar hafa lagt mikið til
Hvar hefur þörfin verið mest hjá þessu fólki? „Það er húsnæðið, fólk fékk fjórar vikur á hóteli og svo tóku sveitarfélög við næstu fjórar vikur og þá var reynt að hafa eitthvað til nánustu framtíðar en hvernig eigum við að geta verið með húsnæði fyrir kannski 1.500 manns ofan á allt annað. Þetta hefur verið risaverkefni en ég hefði viljað að sveitarfélögin hefðu opnað strax á ákveðin úrræði. Vonandi verður lærdómur dreginn af þessu. Við erum góð í því að bregðast við áföllum vegna náttúrhamfara og óveðurs, opnum fjöldahjálparstöðvar á nokkrum mínútum. Það mæti vera svipað fyrirkomulag við svona aðstæður fyrir félagslega aðstoð,“ segir Ásgeir.
Þau segja bæði að Íslendingar hafa staðið sig vel við að taka á móti fólkinu en að öll pappírsvinna hafi taki tíma. „Ég fór því að senda sjálf pósta á fyrirtæki til að spyrja hvort fólk frá Úkraínu mætti sækja um vinnu. Svörin voru mjög jákvæð. Allir gerðu sitt besta og mörg fyrirtæki og einstaklingar hafa lagt til stór fjárframlög að þeirra sögn, vörur o.fl. Starfsfólk fyrirtækja gefið páskaeggin sín, vinur Ásgeirs gaf nokkur lambalæri og peningaumslög og annar gaf fatnað í ræktina. Þetta er svona, við getum nefnt mörg dæmi, fyrirtæki og einstaklinga,“ segir Júlía.
Hvernig gengur fólki að starfa hér? „Ég held að það gangi vel, en karlar gegna herskyldu úti þannig að mjög stór hópur hér er konur með börn. Það þyrfti þá að útvega pössun en ég veit að þær eru eitthvað að vinna, t.d. á hótelum úti á landi og það er fólk sem hefur bankað upp á hjá fyrirtækjum þar sem það hefur menntun til og fengið vinnu í alls konar verkefnum,“ segir Ásgeir.
Júlía með móður sinni, systur og frænkum í Kiev.
Pútínistar eru víða
Úkraínska er móðurmál Úkraínumanna en rússneska er opinbert tungumál þar. „Við lærum ensku en allir kunna rússnesku, höfum rússneskt sjónvarp. Þetta er sama fólkið og tungumálið hefur aldrei verið vandamál. Pútín segist vera að vernda rússnesku og rússneska menningu en það virkar öfugt það sem hann gerir því fólk segist oft ekki vilja lengur læra rússnesku eða lesa hana eftir að stríðið skall á.
„Ég fór úr hópum þar sem fólk var bæði frá Úkraínu og Rússlandi, gat ekki verið með fólki sem styður stríðið. Ég fékk send alls konar screen shot og það var rosalegt að sjá hvernig fólk talar. Þegar konur mótmæltu fyrir framan rússneska sendiráðið í hvítu fötunum með blóð, þá skrifuðu pútínistar hér ógeðfellda hluti. Þau hlógu að þessu,“ segir Júlía.
„Þetta er fólk sem hefur búið hér lengi en getur varla gert sig skiljanlegt á íslensku, fólk sem hlustar bara á rússneskt útvarp og sjónvarp. Það er líklega ástæðan fyrir þessu. Það er lokað í sínum heimi og getur ekki séð hvað er að gerast. Við höfum fengið hótanir, ekki bara frá Rússum, líka fleirum og í einhverjum tilvikum veit ég um hverja ræðir. Þetta eru útsendarar Pútíns og það eru Rússar sem hafa smeygt sér inn í úkraínska hópinn og ég er nokkuð sannfærður um að þau eru send og fá greitt frá Rússum, þeir eru út um allt,“ segir Ásgeir.
„Allar upplýsingar sem við skrifum á Facebook hjá okkur virðast rata beint til Rússanna sem er allt í lagi, Það mega allir sjá þær. En þeir vilja stöðva upplýsingastreymi frá mér á síðunni,“ segir Júlía.
„KGB eru enn að njósna um fólk, jafnvel hér, þar var rosalega mikið áreiti á mér frá fólki sem vildi hjálpa en svo kom í ljós það það vakti ekki fyrir þeim að hjálpa heldur njósna.“
En hvað segir fólk um stríðið og ástandið í Úkraínu? „Þetta er hrikalega erfitt, maður hefur varla heyrt um jafn skelfilega hluti eins og í þessu stríði. Það var t.d. hermaður sem nauðgaði ungbarni, það eru sannanir fyrir því, gerandinn tók þetta upp á myndband. Það komu opinberar upplýsingar um að Rússum sé sagt að gera þessa hræðilegu hluti til að hræða fólk. Hermenn drepa hver annan en það sem þeir gera við almenna borgara er óskiljanlegt. Þeir t.d. leiku sér að því að skjóta á 11 ára gamla stúlku sem var að hlaupa frá þeim, voru í keppni hver gæti skotið hana. Þetta eru upplýsingar sem koma frá ráðamönnum. Ástæða innrásarinnar er að sögn Rússa sú að þeir bjarga sínu fólki í Úkraínu sem er algjört bull því þeir vilja bara ná svæðum í Úkraínu.
Ég hef fylgst með sjónvarpsstöðvum þeirra og þar segja þeir að Úkraína eigi ekki að vera til, þeir vilja fremja þjóðarmorð, eyða Úkraínumönnum og taka landið. Það er myndband þar sem ein opinber persóna segir þetta,“ segir Júlía. Við Úkraínumenn búum þarna, þeir ættu að einbeita sér á sínu landi, það er nóg að gera þar, landið er í rúst, nema kannski Moskva. Hermennirnir stela klósettum og örbylgjuofnum og fara með til Rússlands því þeir hafa aldrei átt svona hluti. Þeir nauðga konum og stela frá þeim nærfötum fyrir eiginkonur sínar, barnafötum og dóti, jafnvel blóðugu.“
„Zelenskyy er einstakur maður,“ segir Ásgeir, „hann hefur frá upphafi forsetatíðar sinnar ætlað að uppræta spillingu og stöðva stríðið í austri. En það er hægara sagt en gert. Það tekur mörg ár en ógnin er að Rússar komu fyrir forsetum á undan Zelenskyy, Julija Timoschenko o.fl. Stóra spillingin í Úkraínu er m.a. sú að Rússar hafa náð að moka til sín úr einkavæddum ríkisfyrirtækjum sem þeir hafa komið í hendur á vinum sínum, olíugörkunum. Zelenskyy ógnar stöðu þeirra. Hann er sterkur karakter og nýtur virðingar. Úkraínumenn eiga að fá að vinna í sínum málum sjálfir og fólkið vilji snúa aftur heim til að byggja upp í landinu“ segir Ásgeir.
Ragnheiður Linnet blaðamaður skrifar fyrir Lifðu núna
