Rúm öld er síðan sagan af Kapítólu kom út í fyrsta sinn hér á landi. Á frummálinu heitir sagan The Hidden Hand. Þetta er gríðarlega spennandi saga um örlög saklausrar og góðrar stúlku í hörðum heimi. Sagan birtist fyrst á prenti sem framhaldssaga í New York Ledger en höfundurinn E.D.E.N Southworth skrifaði yfir sextíu sögur og naut gríðarlegra vinsælda í Bandaríkjunum á sínum tíma. Hér á landi varð Kapítóla innblástur og fyrirmynd þriggja kynslóða kvenna sem lærðu af henni sjálfstæði, hvatvísi, hugrekki og staðfestu.
Sagan kom fyrst út á íslensku árin 1886-97 og birtist sem framhaldssaga í vestur-íslenska vikublaðinu Heimskringlu í Winnipeg. Sumarið 1897 kom bókin öll út vestra og árið 1905 kom hún svo út hjá Jóhanni Jóhannessyni bókaútgefanda í Reykjavík. Hún náði strax gríðarlegum vinsældum þrátt fyrir baráttu Jónasar frá Hriflu og fleiri frammámanna gegn henni. Freistandi er að ímynda sér að andstæðingum hennar hafi ekki hugnast sú staðreynd að Kapítóla nær hvað eftir annað að sjá við Svarta Dónald, aðalskúrk sögunnar og bjarga, ekki bara sjálfri sér heldur einnig Clöru Day, vinkonu sinni, Herberti Grayson ástinni sinni og Traverse Rocke, syni velgjörðamanns síns.
Að baki hinum illa Svarta Dónald stendur Gabríel Le Noir, föðurbróðir Kapítólu og illmenni hið versta sem ætlar sér að gera allt hvað hann getur til að koma í veg fyrir að Kaptítóla erfi þau auðæfi og völd sem henni eru ætluð. Á fyrstu áratugum síðustu aldar var ekki vinsælt að konur tækju ráðin í sínar hendur og stjórnuðu ekki bara eigin örlögum heldur annarra svo hugsanlega var það útsjónarsemi Kapítóla sem hræddi Jónas og aðra ráðamenn Íslands.
E.D.E.N Southworth
Áhrifarík saga
Hitt er hins vegar óumdeilt að Kapítóla hafði áhrif á sjálfsmynd, drauma og lífsval þriggja kynslóða íslenskra kvenna. Við sem lásum bókina á mörkum æsku og unglingsára eftir að hafa heyrt góðar umsagnir mæðra okkar um aðalpersónuna munum spennuna, gleðina og áhugann þegar þær réttu fram lúð eintak og sögðu að hér væri á ferð skemmtileg saga. Sennilegt er að stúlkur á öllum tímum geti samsamað sig Kapítólu og tekið hana sér til fyrirmyndar. Hún er svo órög að jaðrar við fífldirfsku, fyndin á ósvífninn og svolítið svartan hátt, hugmyndarík og fljót að hugsa. Og ef hún er fjarlæg fyrirmynd í einhverra augum – svona eins og kraftajötuninn Lína Langsokkur – þá má hafa hliðsjón af Clöru, sem þrátt fyrir allt stendur fast á sínu og kann að leita sér hjálpar þegar hún ræður ekki við atburðarásina.
Þriðja útgáfa Kapítólu kom út hjá Lampanum í Reykjavík í tíu heftum árið 1943 og sú fjórða hjá Sunnufelli árið 1958. Fimmta útgáfan var fyrsta bókin í flokknum Skemmtisögur hjá Sögusafni heimilanna árið 1968 en sú var prentuð aftur árið 1976 og enn á ný árið 1982. Sjötta útgáfa bókarinnar kom út hjá Forlaginu 2018 og þar var stuðst við þýðingu Eggert Jóhannessonar er þýddi hana upphaflega og endursagði. Silja Aðalsteinsdóttir yfirfór þá útgáfu og ritaði eftirmála. Þýðing Eggerts er þjál og rennur vel og málfarið er vandað og falleg. Hugsanlega þykir nútímamönnum nokkuð nóg um þær raunir sem góða fólkið þarf að rata í áður en úr rætist en sagan af Kapítólu ekki óraunsærri en margt annað sem boðið er upp á í afþreyingarbókmenntum samtímans. Kapítóla og Clara Day eru ungar, hrekklausar og kunna kannski ekki fyllilega að varast illviljaða menn sem vilja ná til sín fjármunum þeirra og eyðileggja mannorð þeirra. Þótt hugsanlega séu ekki gerðar sömu kröfur um skírlífi í dag og þá er hætttan söm og jöfn og á þessum árum var algengt að konum væri þröngvað í hjónaband.
E.D.E.N. Southworth (1819–1899) var vinsælasti skáldsagnahöfundur Ameríku á sínum tíma og skrifaði yfir sextíu sögur, margar um sjálfstæðar og uppreisnargjarnar stúlkur. Hún hét fullu nafni Emily Dorothy Eliza Neville Southworth. Hún fæddki ekki fyllilega að varast ddist 19. desember 1819, giftist árið 1840 Frederick H. Southworth og fluttist með honum til Wisconsin og gerðist kennari þremur árum síðar sneri hún aftur til Washington með börnin sín tvö og hóf að skrifa sögur til að framfleyta sér og þeim. Hún var kvenréttindakona en alls ekki meðal þeirra róttækustu er þá voru á dögum. Aðspurð að ýmsum atriðum í bók sinni um Kapitólu sagði hún að þau væru öll byggð á raunverulegum atburðum. En þótt hundrað fimmtíu níu ár séu síðan Kaptitóla kom fyrst fram á prenti og heillar hún lesendur enn í dag og hún er alltaf ofarlega á útlánalistum bókasafna.
Steingerður Steinarsdóttir ritstjóri Lifðu núna skrifar.
