Yfir Skálholti er einhver tign og hátíðleiki. Hvít kirkjan er falleg bygging en umfram allt er það þó sagan sem skapar þetta andrúmsloft menningar og virðuleika. Þegar ferðast er um Suðurland ætti að vera sjálfsagt að koma þarna við og leyfa sér ofurlitla kyrrðar- og íhugunarstund áður en haldið er áfram.
Núorðið tilheyrir Skálholt Bláskógabyggð. Allt frá upphafi Íslandsbyggðar hefur Skálholt verið stórbýli og höfðingjasetur. Eftir kristnitökuna eða árið 1056 fékk fyrsti biskup Íslands, Ísleifur Gissurarson, þar aðsetur. Þar sátu síðan biskupar hver fram að öðrum allt til loka 18. aldar. Staðurinn hefur séð sinn skammt af ofbeldi því þar voru Jón Arason og synir hans hálshöggnir til að liðka fyrir um siðskiptin og þar sat Jón Gerreksson árið 1430 þegar Íslendingar, ef marka má gamlar sagnir, tóku hann, settu í poka og drekktu honum í Brúará. Jón sá var danskur maður og óvinsæll meðal Íslendinga því hann hafði um sig hóp ribbalda sem fóru um landið með ránum og ofbeldi. Til lokauppgjörs kom eftir að Margrét Vigfúsdóttir frá Kirkjubóli neitaði bónorði leiðtoga þeirra og þeir fóru að bænum og skutu bróður hennar.
Nokkrar dómkirkjur hafa staðið í Skálholti, meðal annars stór og vegleg timburkirkja, Klængskirkja sem brann 1309 eftir að eldingu laust niður í hana. Eftirgerð af henni er til sýnis á Þjóðminjasafninu. Árið 1784 varð stór jarðskjálfti á Suðurlandi sem skók allt í Skálholti. Eftir það var tekinn ákvörðun um að flytja biskupsstólinn og skólann frá Skálholti til Reykjavíkur. Húsin voru einfaldlega það illa farin að ekki þótti svara kostnaði að endurbyggja þau. Hlutverk staðarins gerbreyttist við þetta og segja má að hann hafi að mestu verið landsmönnum gleymdur eða þar til um miðja 20 öld var hafist handa við að byggja kirkjuna sem stendur þar nú. Þá hófst einnig fornleifauppgröftur á staðnum og steinkista Páls biskups fannst meðal annarra muna árið 1953.
Ragnheiður Brynjólfsdóttir
En það hafa fleiri en biskupar og prelátar þeirra gengið um grundir við Skálholtsstað. Ragnheiður Brynjólfsdóttir er Íslendingum enn hugleikin. Hún fæddist árið 1641 og var dóttir Brynjólfs biskups Sveinssonar, mikils lærdómsmanns. Hann var framsækinn en gerði miklar kröfur um gott siðferði. Þegar fór að bera á því að mati heimamanna að kært væri með Ragnheiði og kennara hennar, Daða Halldórssyni, fór svo að biskup gerði þá kröfu að dóttir hann særi þess eið að hún væri enn hrein mey. Ragnheiður var neydd til að gera þetta. Níu mánuðum síðar eignaðist hún barn með Daða en lést skömmu síðar aðeins, tuttugu og tveggja ára. Enn í dag hafa menn velt fyrir sér hvort hún hafi svarið rangan eið eða ekki, skáld ort um hana og skrifað bækur og Gunnar Þórðarson samið óperu um sögu hennar. Það má líka njóta listar í Skálholti. Þar eru reglulega haldnir tónleikar og málverkasýningar.
Steingerður Steinarsdóttir ritstjóri Lifðu núna skrifar.
