Viðar Eggertsson leikstjóri og öldungur skrifar.
Það er svo ótalmargt sem maður hefur innbyrt af hugmyndum og reynslu í gegnum ævina og getur litið til þegar maður hefur að baki mikinn árafjölda – og vonandi einnig töluverðan þroska. Allt það sem hefur mótað mann og gert mann að því sem maður er; núna þegar maður er orðinn öldungur. En orðið öldungur er myndað úr tveimur orðum: öld og ungur. Gott að hafa það í huga þegar tekið er til í geymslu minninganna, draumanna og reynslunnar.
Róta aðeins í þeim geymslum og finna þar að auki löngu týnda drauma og langanir. Blása af þeim rykið og taka þá til handagangs. Ég trúi nefnilega því að tvisvar verður gamall maður unglingur. Tíminn er runninn upp!
Unglingsár mín, voru eins og flestra annarra, byltingarkennd. Fimmtán ára gamall breyttist ég og tók út nýjan þroska. Augu mín opnuðust fyrir ýmsum möguleikum sem ég þekkti ekki áður né vissi af og heimurinn stækkaði. Þetta var tími uppgvötvana á öllum sviðum. Umbrotatímar.
Ég hætti að vera barn, en var samt ekki orðinn neitt annað í staðinn. Var manneskja í hraðri mótun, þar sem allt var mögulegt – Hvílíkir tímar.
„Nú byltist allt og breytist“
Ég var svo heppinn að alast upp í skjóli 68-kynslóðarinnar; kynslóðarinnar sem bylti öllu og breytti. Á þeim árum, eins og fyrir flesta unglinga, voru listir og menning drifkrafturinn í endurskoðun alls í lífinu. Ómissandi hreyfiafl var tónlist og skáldskapur. Á mínu mótunarskeiði var söngvaskáldið Bob Dylan meðal helstu áhrifavalda og lagið hans um að nú væri runninn upp tími byltinga og breytinga, The Times They Are A-Changin, sem skáldið Þorsteinn Valdimarsson sneri svo snilldarlega á íslensku, Nú byltist allt og breytist. Í ljóðinu ávarpar Dylan ýmsa valdamenn og -stofnanir og segir þeim að nú séu runnir upp nýjir tímar og þörf sé á að hlusta eftir kalli tímans. Það var einkum erindið um foreldra og börn sem hreyfði mest við mér á þessum unglingsárum mínum þar sem ég var að breytast í sjálfstæða manneskju:
„Þér mæður og feður, Come mothers and fathers
nei, fellið ei dóm Throughout the land
á forsendum vanans And don’t criticize
né páfans í Róm. What you can’t understand
Þó að börn yðar vaxi Your sons and your daughters
upp úr brekum og skóm Are beyond your command
um það bil sem þér eldist og þreytist. Your old road is rapidly agin’
Látið þau hlýða kalli, Please get out of the new one
þótt þér heyrið ei hljóm, – If you can’t lend your hand
því nú byltist allt og breytist.“ For the times they are a-changin’
Sr. Örn Bárður Jónsson birti þýðingu Þorsteins á bloggsíðu sinni fyrir um ári og gerði um betur, því hann raular hana jafnframt. Hægt að hlusta HÉR.
68-kynslóðin
68-kynslóðin er oftast talin fædd í lok fimmta áratugar síðustu aldar og er því orðin að eldri borgurum og það fyrir nokkrum árum.
Þótt 68-kynslóðin sé ekki einsleitur hópur og ómögulegt sé að setja alla undir sama hatt er margt sem sameinaði ungt fólk á árunum kringum 1968. Til að mynda að vilja umfram allt ekki feta í fótspor foreldra sinna, sem unga fólkinu þótti óttalega smáborgaralegir og um fátt annað hugsa en efnisleg gæði. Að „vera“ frekar en „eiga“ og slá öllu upp í kæruleysi var meira í anda 68-kynslóðarinnar.
Þessi kynslóð varð fyrirferðarmeiri en kynslóðirnar á undan, gagnrýnni á alla skapaða hluti og óhrædd að lýsa andúð sinni á því sem henni þótti miður fara í samfélaginu. Viðhorfin spegluðust með afgerandi hætti í lífsstíl, tísku, kvikmyndum, sjónvarpi, bókmenntum, myndlist og þó fyrst og fremst tónlist.
Smátt og smátt gleypti brauðstritið 68-kynslóðina; hún stofnaði fjölskyldu, „barðist í bönkum“ við að koma sér upp húsnæði, koma sér fyrir á vinnumarkaði. Hún eignaðist börn og buru – en hvarf ekki.
Okkar tími er runninn upp
Nú er 68-kynslóðin mætt til leiks að nýju. Komin á eftirlaun og í flestum tilvikum að mestu laus við amstur hversdagsins. Hún er jafnvel í betri stöðu nú en áður til að hafa hátt. Hún getur látið sig varða hvaðeina sem hún vill. Getur leyft sér að hafa skoðanir og gagnrýna hugsun, því hún hefur engu að tapa heldur allt að vinna. Getur að nýju horft á samfélagið í kringum sig og tekið til hendinni!
Hún getur þess vegna dustað rykið af gömlum baráttusöngvum og sungið við raust af þekkingu og reynslu um að nú sé tími til breytinga:
„Þér sofendur, vaknið! Come gather ’round people
Sjá, voðinn er beinn. Wherever you roam
Hina vaxandi flóðbylgju And admit that the waters
stenst eigi neinn; Around you have grown
og kannist hver við, And accept it that soon
að hans kostur er einn You’ll be drenched to the bone
og knappur sá frestur sem veitist If your time to you is worth savin’
að læra að synda – Then you better start swimmin’
eða sökkva´eins og steinn, – Or you’ll sink like a stone
því nú byltist allt og breytist.“ For the times they are a-changin’
Rísum upp, áður en það verður of seint! Okkar tími er kominn!
