Margt fólk þarf að sætta sig við stöðuga verki. Höfuðverkir, liðverkir, hálsverkir, magaverkir, krampar í fótleggjum og verkir sem koma og fara eru algengir meðal eldra fólks og í sumum tilfellum eitthvað sem viðkomandi hefur búið við frá unga aldri. Hæfnim til að finna fyrir sársauka er mikilvægur verndarbúnaður líkamans. Verkur lætur einstaklinginn vita að eitthvað er að, að viðbragða sé þörf. Sársaukaþröskuldur einstaklinga er hins vegar misjafn og þeir sem búa við verki hætta oft að skynja minni verki sem viðvaranir eða hættumerki..
Sársaukatilfinningin er nauðsynleg hjálparhella sem kennir okkur snemma á lífsleiðinni að forðast aðstæður þar sem hætta er á meiðslum. Ekki er langt síðan að fólki var einfaldlega sagt að bíta á jaxlinn og bölva í hljóði þegar það fann til en það ráð þykir ekki heillaráð lengur. Margt er hægt að gera til bæta líðan og koma í veg fyrir verkina. Læknar skipta verkjum upp í nokkur stig, þar ber fyrst að nefna bráðan verk. Það er nýr verkur sem getur varað í allt að þrjá mánuði. Bráður verkur er leið viðvörunarkerfis líkamans til að segja til um hvort eitthvað sé að eða hvort meiðsli hafi átt sér stað. Alvarlegir bráðir verkir eftir meiðsli/aðgerðir geta haft neikvæð lífeðlisfræðileg og sálfræðileg áhrif. Rétt meðferð er nauðsynleg til að lina þjáningar og draga úr neikvæðum áhrifum á mikilvægar líkamsstarfsemi.
Langvinnir verkir eru viðvarandi eða endurteknir verkir sem vara í þrjá mánuði eða lengur. Um það bil þrír af hverjum tíu fullorðnum segjast finna fyrir langvinnum verkjum. Langvinnir verkir skiptast í tvær megingerðir verkja. Bólguverkir eru verkir sem orsakast af skemmdum eða sjúkdómum í vefjum, svo sem bólguviðbrögðum í vöðvum, slitgigt eða liðagigt. Taugaverkir eru af völdum sjúkdóma eða skemmda á taugakerfinu, svo sem líkamlegs áfalls, aðgerða og aflimunar, sykursýki eða heilablóðfalls.
Orsökin ekki alltaf sýnileg
Á árum áður var algeng sú trú að allur sársauki þyrfti að eiga sér augljósa og sannanlega orsök. Sem betur fer er það ekki raunin í dag. Sársauki er upplifun sem er einstaklingsbundinn og á sér stað í heila hvers og eins, en ný þekking á sársaukanæmi og sársaukaþröskuldum segir okkur að maður geti fundið fyrir miklum sársauka án „sjáanlegra“ orsaka í klassískum skilningi þess orðs og að það sé jafnvel nokkuð algengt. Fólk sem glímir við þunglyndi veitir verkjum meiri athygli en aðrir og það eykur styrk verkjanna. Þegar þannig er ástatt verður verkjameðferð erfiðari og viðkomandi þarf að meðhöndla sérstaklega. Manneskja í þessari stöðu getur misst vonina og trúað því að ástandið muni bara versna og séð aðeins fyrir sér verstu mögulegu útkomu. Þess vegna er mjög mikilvægt að huga að andlegri heilsu fólks sem þjáist af langvarandi verkjum.
Verkir gera það einnig að verkum að fólk verður hrætt við að nota líkama sinn, treystir honum ekki og býst við að allt versni ef það hreyfir sig en hreyfingarleysi er það sem manneskjan þarf síst á að halda. Konur finna fyrir tíðari, sterkari og útbreiddari verkjum en karlar. Munurinn minnkar smám saman eftir tíðahvörf. Frá 75 ára aldri er kynjamunurinn nánast horfinn. Mikilvægt er að hafa í huga að lífsstíll og búsetuumhverfi, svefn, streita og aðferðir til að takast á við erfiðleika geta haft mikil áhrif á verkjastyrk en mikilvægasti einstaki þátturinn þegar kemur að mismunandi verkjanæmi eru erfðir, það er að segja hvaða erfðaeiginleika við fengum frá föður okkar og móður. Erfðafræðilegir þættir hjálpa einnig til við að útskýra hvers vegna einn sjúklingur þarf þrefalt meira verkjalyf en annar.
Verkur sem ekki fer
Stundum hverfur verkurinn ekki og er erfitt að lina hann með verkjalyfjum. Þess háttar langvinnir verkir byrja oft með veikindum, eftir aðgerð, meiðsli eða annað álag. Tímabil langvarandi og mikillar streitu geta einnig valdið því að fólk finnur fyrir stöðugum verkjum sem ekki hverfa þrátt fyrir meðferð. Ein leið til að takast á við og lifa með langvinnum verkjum er að breyta lífsstíl sínum. Meiri hreyfing hjálpar í mörgum tilfellum og einnig ef fólki tekst að léttast. Hreyfingin styrkir vöðva og gerir líkamann hæfari til að vinna gegn verkjunum og ef fólk er of þungt getur það að léttast skipt sköpum því það er álag á líkamann að bera mikla þyngd. Reykingafólk ætti að vera meðvitað um að níkótínnotkun ýtir undir líkamlega verki en linar þá ekki. Lyf geta í sumum tilfellum hjálpað tímabundið en þau eru aldrei varanleg lausn og sum verkjalyf er ekki æskilegt að nota nema í litlu magni og sjaldan.
Annar áhættuþáttur fyrir þróun langtímaverkja eru svefntruflanir. Ef fólk sefur illa verða verkirnir verri en manneskja nær góðri hvíld. Að þurfa að sofna út frá verkjum á hverju kvöldi er mjög erfitt og verkirnir einir og sér geta valdið svefntruflunum. Þunglyndi getur einnig aukið styrk og lengd verkja, bæði vegna þess að depurð og vanlíðan getur valdið því að viðkomandi verður minna líkamlega virkur og að hugsunarmynstrið verður auðveldlega neikvætt – þeim einstaklingum verður að hjálpa til að snúa aftur til eðlilegrar virkni og lífsmynsturs með góðum lífsgæðum.
Erfitt að meðhöndla
Almennt auka margir algengir kvillar hjá öldruðum, svo sem ýmsar gerðir og stig hjartasjúkdóma, lungnasjúkdóma, sykursýki og nýrnabilunar, hættuna á langtímaverkjum.
Við bráðum og skammtímaverkjum eru lyf án lyfseðils eins og parasetamól fyrsti kosturinn og síðan taka við svokölluð bólgueyðandi gigtarlyf en þau valda meiri hættu á alvarlegum aukaverkunum eins og blæðandi magasári, hjartaáföllum og heilablóðföllum. Sterkari verkjalyf eins og ópíóíðar valda oftar erfiðum aukaverkunum eins og hægðatregðu. Ópíóíðar auka einnig hættuna á föllum. Það er því alltaf æskilegt að reyna að finna aðra leið til að draga úr verkjum og bæta lífsgæði fólks. Það er krefjandi að lifa með langvarandi verkjum en manneskjan getur sjálf gert mikið til að bæta líðan sína.
