Aðdáendur þátta á borð Downton Abbey og Gilded Age eru oft heillaðir af kjólunum sem konurnar í þeim klæðast og þeim fallegu fylgihlutum sem þær bera. Hugsanlegt er að einhver glöggur hafi tekið eftir umræðu sem lögð er í munn persóna í Downto Abbey um Lady Lucy Duff-Gordon og fötin frá henni. Konan sú var leiðandi í tískuhönnun í Bretlandi og Bandaríkjunum á síðari hluta nítjándu aldar og í byrjun þeirrar tuttugustu og meðal þeirra fyrstu í þeirri atvinnugrein til öðlast heimsfrægð.
Lucy Duff Gordon á yngri árum.
Helstu viðskiptavinir Lucy voru kóngafólk, aðalskonur, kvikmyndastjörnur og konur iðnjöfra. Hún tók upp vinnunafnið Lucile. Hún þótti einstaklega frumleg í hönnun sinni og var auk þess lipur í almannatengslum. Hún fann upp það sem kallað var þá skrúðganga gínanna en sú aðferð til að sýna föt þróaðist í göngu módela eftir sýningarpöllum stóru tískuhúsanna. Hún þjálfaði sínar eigin fyrirsætur og bauð hópi yfirstéttakvenna í te í tískuhúsi sínu. Þar sátu þær við lítil borð og nutu veitinga meðan stúlkurnar gengu um salinn í kjólum frá henni. Þessar samkomur minntu um margt á leikhús, enda setti Lucy upp sérstök ljós, hljómlistarmenn voru fengnir til að spila og fyrirsæturnar hreyfðu sig tígulega. Hver gestur fékk svo lítinn minjagrip þegar hann fór.
Hönnun tískuhússins Lucy einkenndist af lausum þægilegum kjólum og algengt að konur vefðu sig sjölum eða síðir slóðar kjóla og kápa væru vafðir um axlir og háls. Hún gerði hálsmálin flegnari og var fyrst til að setja á markað pils með klauf sem ekki hömluðu hreyfingu. Hún opnaði útbú frá tískuhúsi sínu í New York, París og Chicago í byrjun tuttugustu aldar og konur ferðuðust langa leið með lest til að kaupa fatnað af henni. Hún varð því alþjóðlegt vörumerki talsvert á undan Coco Chanel. Lucile fór sjálf á milli húsanna og fylgdist með öllu sem fram fór. Hún sigldi með Titanic örlagaferðina árið 1912 en komst af. Undarlegt en satt þá var það ekki fyrsta skipbrotið sem hún lifði af.
„Lucy sagði henni að hún hefði gert hann sjálf og frúin bað hana að gera einn slíkan fyrir sig. Sá hængur var á að frúin vildi kjólinn til að fara í honum í samkvæmi næsta kvöld.“
Hér sést klassískur of fallegur kjóll eftir Lucy.
Listrænar systur
Lucy Christina Sutherland fæddist 13. júní árið1863 í London. Faðir hennar, Douglas, var verkfræðingur en hann lést úr taugaveiki þegar hún var smábarn. Móðir hennar, Elinor, flutti til Guelph í Ontario í Kanada og þar ól hún upp dætur sínar tvær allt þar til Lucy var átta ára en þá giftist Elinor aftur. Fjölskyldan flutti til bæjarins St. Helier á eynni Jersey. Þær systur virðast hafa verið mjög listrænar báðar. Lucy lék sér að því að hanna og sauma á dúkkurnar sínar en eldri systir hennar og nafna móður þeirra skrifaði frá barnæsku og varð seinna þekktur ástarsagnahöfundur, Elinor Glyn. Bækur hennar þóttu nokkuð djarfar þótt þær séu það svo sannarlega ekki í samanburði þekktar skáldsögur samtímans en hennar er minnst fyrir að vera sú sem fann upp á að kalla samfarir it og tala um doing it.
Í æsku leitaði Lucy innblásturs að dúkkufötum sínum í málverkum og því sem hún sá konur klæða sig í. Þær systur fóru til Englands árið 1875 að heimsækja ættingja og þá sá hún meiri litagleði og nýrri snið en hún hafði áður augum litið. Á leið heim aftur strandaði skipið sem þær voru á í miklum stormi. Lucy kynntist fyrri manninum sínum ung og þau giftust árið1884 og eignuðust dótturina Esme ári síðar. James Stuart Wallace var alkóhólisti og hélt reglulega framhjá konu sinni. Lucy leitaði sjálf huggunar hjá öðrum mönnum og átti í langtíma sambandi við skurðlækninn, Sir Morell Mackenzie. Hún fór frá James árið 1890 og hóf skilnaðarferli þremur árum síðar en þá voru skilnaðir flóknara og erfiðara ferli en nú er. Til að sjá fyrir sér og dóttur sinni tók hún að sér að sauma kjóla. Hún gat unnið við það heima hjá sér en þegar ein af fínustu frúm Lundúnaborgar vék sér að henni á götu og spurði hvar hún hefði fengið kjólinn sem hún var í var teningum kastað. Lucy sagði henni að hún hefði gert hann sjálf og frúin bað hana að gera einn slíkan fyrir sig. Sá hængur var á að frúin vildi kjólinn til að fara í honum í samkvæmi næsta kvöld. Lucy vissi að þetta gæti verið vendipunktur svo hún vann það sem eftir var dagsins og alla nóttina. Henni tókst að skila kjólnum á réttum tíma og eftir það streymdu að pantanir.
Mjög vönduð efni og voru notuð í tískuhúsinu og frumlegar útfærslur.
Fyrsta fyrirtækið
Hún opnaði fyrsta tískuhúsið í Burlington Street í hjarta hins vinsæla West End í London árið 1893. Þá hafði hún í rúmt ár fengið aðstöðu í íbúð móður sinnar og unnið þaðan. Aðeins fjórum árum seinna var hún að stækka við sig og opnaði í Hanover Square þar sem hún var næstu tuttugu árin. Fyrirtæki hennar hét Lucile Ltd og áratug síðar hóf hún útrás til New York City, Paris og Chicago. Kvöldkjólar frá Lucile þóttu þær allra glæsilegustu sem hægt var að fá en mikil sprenging varð í sölu þegar hún setti á markað fyrstu undirfatalínuna. Nærföt frá Lucile Ltd. Voru úr silki og blúndum og hinar raunverulegu lafði Mary, lafði Edit og vinkonur þeirra laumuðust með innpökkuð í fallega kassa út úr húskynnum hennar. Það bendir eindregið til að kveneðlið sé ávallt samt við sig og ekki hafi þurft Victoria’s Secret til að kenna konum að meta blúnduundirföt og mjúkt satín.
Hún giftist aftur aldamótaárið 1900, að þessu sinni skoskum aðalsmanni og landeiganda, Sir Cosmo Duff-Gordon. Eftir að Lucile Ltd. opnaði í Bandaríkjunum komst Lucy í kynni við kvikmyndastjörnur á borð við Mary Pickford og hannaði fyrir hana kjóla en einnig fyrir kvikmyndirnar sem hún lék í. Það leiddi til þess að hún var fengin til að hanna búninga kvennanna í skrautsýningum Ziegfeld Follies. Margar af teikningum Lucy eru varðveittar í Victoria og Albert safninu í London og af þeim má glögglega sjá að Lucy hefur verið naskur og tæknilega fær listamaður. Þar er einnig að finna nokkra af kjólunum hennar. Um það leyti sem fyrri heimstyrjöldin braust út var það mikið að gera hjá henni að hún réð til sín listamennina, Robert Kalloch, Roger Bealle, Gilbert Clarke, Howard Greer, Shirley Barker, Travis Banton og Edward Molyneaux til að hanna nýjar vörulínur fyrir fyrirtækið.
Hún var fyrst tískuhönnuða til að kynna fatnaði sinn í blöðum. Hún sá um vikulega tískusíðu í blöðum Hearst-fjölmiðlasamsteypunnar en skrifaði líka fyrir Harper’s Bazaar og Good Housekeeping. Tískufatnaður frá Lucile var auk þess oft til sýnis í Vogue, Femina, Les Modes, L’art et la Mode og fleiri leiðandi tískutímaritum þess tíma. Þegar hún var beðin um sá hún um og sendi efni í blöð eins og Vanity Fair, Dress, the Illustrated London News, The London Magazine, Pearson’s Magazine, og Munsey’s.
„Vegna óhepplegra ummæla Lucy um náttslopp aðstoðarkonu sinnar bauð maður hennar móðguðum sjómönnum að styðja þá fjárhagslega þar til þeir kæmu undir sig fótum að nýju ef þau hefðu þetta af.“
Fyrirsæta í kjól frá tískuhúsinu.
Fjölhæf og snjöll
Þessi fjölhæfa kona átti því starfsferil bæði í tískuhönnun, framleiðslu, búningahönnun, blaðamennsku og almannatengslum því hún var óvenjulega séð að koma auga á tækifæri til að koma fatnaði sínum á framfæri og vekja athygli á honum innan markhóps síns.
Fyrirtæki hennar varð fyrir alvarlegu höggi þegar þau hjónin ferðuðust með Titanic til New York árið 1912. Þau voru meðal þeirra tólf sem komust í fyrsta björgunarbátinn en hann átti að taka 40 manns. Vegna óhepplegra ummæla Lucy um náttslopp aðstoðarkonu sinnar bauð maður hennar móðguðum sjómönnum að styðja þá fjárhagslega þar til þeir kæmu undir sig fótum að nýju ef þau hefðu þetta af. En Lucy hafði sagt eitthvað á þá leið að það væri synd að svo fallegur sloppur myndi eyðileggjast við þessar aðstæður. Einn sjómannanna um borð benti þá á að þau væru í aðstöðu til að kaupa nýtt en þeir hefðu misst allt með skipinu sem fór niður. Cosmo Duff-Gordon stóð við loforð sitt eftir að þeim var bjargað en þess vegna fór af stað orðrómur um að hann hefði keypt sjómennina til að berja frá bátnum fólk sem synti í köldum sjónum.
Svo þrálátt var þetta að rannsókn var hrundið af stað og hjónin báru bæði vitni fyrir rétti. Þau voru sýknuð en Lucy sagði frá því í ævisögu sinni að maður hennar hefði tekið svo nærri sér umræðu gulu pressunnar um þetta mál að hann hefði aldrei jafnað sig fyllilega. En það virðist ekki hafa átt fyrir Lucy að liggja að drukkna í sjó því hún slapp enn aftur vel þegar hún árið 1915 hafði bókað far með RMS Lusitaníu en hætti við vegna veikinda. Þjóðverjar skutu skipið í kaf á leið þess yfir Atlantshafið.
Kjóll eftir Lucy Duff Gordon.
Reyndi að verja hönnun sína
Lucy var líka þekkt fyrir að reyna verja rétt sinn til markaðssetningar á eigin vöru í réttarsölum New York-borgar árið 1917. Hún tapaði málinu en dómarinn taldi að þrátt fyrir samningur hennar við auglýsingafyrirtæki Otis F. Wood innihéldi ekki einkaréttarákvæði ætti hann engu að síður einkarétt á að markaðsetja nafn hennar. Þetta mál varð fordæmisgefandi og hefur oft verið vitnað til þess síðar þegar tekist er á um munnlega samninga og ákvæði sem hugsanlega innibera skyldur þótt ekki sé tekið afgerandi fram.
Tískuveldi Lucyar tók að hrynja á árunum 1918-1919. Hún fékk á sig holskeflu vondrar umfjöllunar þegar bent var á það í blöðunum að stór hluti fatnaðarins sem hún framleiddi væri ekki hannaður af henni sjálfri. Þannig hafði það verið frá 1911, enda fyrirtækið orðið of stórt til að ein manneskja gæti sinnt allri hönnun. Þetta þætti ekki tiltökmál í dag en þá var litið á það sem vörusvik. Í september árið 1922 dró hún sig í hlé og eftir það lá leiðin hratt niður á við. Hún hélt þó áfram að hanna og framleiða fyrir valda viðskiptavini heima hjá sér. Um tíma tengdist hún heildsölufyrirtæki á fatnaði Reville, Ltd. og rak fataverslun með fjöldframleiddum vörum.
Lucy Duff Gordon á efri árum.
Hún skrifaði áfram um tísku og gagnrýndi sýningar annarra hönnuða eftir að hennar eigin ferli í tískuhönnun lauk. Hún dó úr brjóstakrabbameini á hjúkrunarheimili í London 20. apríl 1935. Hönnun Lucyar lifir enn góðu lífi og kjólar hennar þykja aðdáunarlega vel unnir. Verk hennar hafa verið sýnd á fjölmörgum sýningum í ótal söfnum en nefna má t.d. Metropolitan Museum of Modern Art’s, Museum of the City of New York og í Victoria og Albert safninu í London.
Nefna má að á árunum 2011-2012 endurvakti dótturdótturdóttir Lucy Duff Gordon, Camilla Blois, vörumerki hennar og setti á markað undirfatalínu í hennar anda. Það varð til að endurvekja almennings á hönnun hennar og framlagi til tískunnar. Nafn hennar kom einnig fyrir í breskum sjónvarpsþáttum eins og Titanic, Downton Abbey og Mr. Selfridge en tvær fyrstnefndu seríurnar voru skrifaðar Julian Fellows sagnfræðingi sem er sérfróður um Bretland á tímum Játvarðar sjöunda. Nafn hennar og saga er sömuleiðis rakin að hluta eða öllu leyti í bókum á borð við Shadow of the Titanic eftir Andrew Wilson, Gilded Lives, Fatal Voyage eftir Hugh Brewster en þar er fjallað um Titanic-slysið. Nokkrar ævisögur hafa líka verið skrifaðar um hana þar á meðal, Lucile: Her Life by Design eftir Randy Bigham og í sögulegu skáldsögunni The Dressmaker eftir Kate Alcott. Í bókum sem fjalla um tísku er framlag hennar skoðað til dæmis búningahönnunin í Staging Fashion en þar er farið yfir búninga og fatnað sem Lucile gerði fyrir leikkonurnar Lily Elsie og Billie Burke og í Performance, Fashion and the Modern Interior fer yfir fatnaðinn sem hún framleiddi en einnig er kafli um innréttingarnar í sýningarsölum hennar og fyrirtækjum. Sjálfsævisaga hennar heitir Discretions and Indiscretions en hún var nýlega endurútgefin undir titlinum A Woman of Temperament.
Steingerður Steinarsdóttir ritstjóri Lifðu núna skrifar.
