Ég er stolt amma tveggja hæfileikaríkra stúlkna. Þær eru mér endalaus uppspretta ánægju og samvistir við þær einar mestu unaðsstundir lífs míns. Mig hafði lengi hlakkað til þess að barnabörn færu að banka upp á hjá ömmu sinni en ég var gersamlega óviðbúin þeim sterku og margvíslegu tilfinningum sem helltust yfir mig þegar ég frétti að þeirra væri von og eftir að þær fæddust. Nýlega rakst svo á grein um rannsókn Dr. James Rilling sem leiðir það í ljós að lífeðlisfræðilegar ástæður liggja að baki því að ömmur missa svolítið vitið þegar kemur að barnabörnunum og svo margar þeirra geta ekki sagt nei við þau.
Sumar ömmur hafa líkt tilfinningunni við að fá barnabarna í fangið við að verða ástfanginn. Þessi litli fullkomni einstaklingur er einhvern veginn allt sem þú óskar þér og þú verður gersamlega heilluð. Oft heyrast líka fullorðin börn kvarta eða gera grín að því að mæður sem voru strangar og aðhaldssamar við þau þegar þau voru að vaxa upp sleppa öllum hömlum þegar kemur að barnabörnunum, ekkert er nógu gott og engin ósk of stór til að ekki sé reynt að uppfylla hana.
En snúum okkur að rannsókninni á heila ömmunnar. Dr. James Rilling er prófessor í taugafræði við Emory háskóla, hann starfar við deildir mannfræði, sálfræði og atferlisfræði, og ákvað að skanna heila fimmtíu kvenna um leið og þær skoðuðu myndir af barnabörnunum sínum. (Að þessu sinni tók hann afana ekki með svo hugsanlega eru þeir eins.) Niðurstaðan var að það eru taugafræðilegar skýringar á þeim djúpu tengslum sem oft myndast milli ömmu og barnabarns. Sú stöð heilans sem gerir okkur kleift að skynja og hafa meðlíðan með öðrum var sem sé óvenjulega virk þegar amma horfði á barnabarn sitt. Af því leiðir að amma finnur bókstaflega til með barnabarninu þegar það grætur og getur ekki annað en brosað og hlegið þegar það er hamingjusamt.
Góð amma er gulli betri.
Fleiri rannsóknir á döfinni
Svo það er ekkert undarlegt þótt okkur finnist hjartað ætla að springa þegar við horfum að barnabarnið ná merkum áfanga, sigrast á erfiðleikum eða einfaldlega sýna að það er góð og gegn manneskja. Nú og hið sama gildir um þá djúpstæðu sorg sem við finnum fyrir þegar þeim mistekst eða þurfa að ganga í gegnum erfiðleika.
Þetta voru ekki einu niðurstöður þessarar rannsóknar því þegar ömmunum voru sýndar myndir af eigin börnum, bæði þegar þau voru yngri og eftir að þau urðu fullorðin varð ekki sama virkni í þessum heilastöðvum. Hins vegar kviknaði á mun fleiri stöðvum tengdum vitsmunahluta heilans. Þetta bendir til þess að samlíðan okkur með börnunum okkar og hæfnin til að setja okkur í spor þeirra og finna til með þeim er meira tengd vitsmunalegri hugsun og það gerir mæðrum einmitt kleift að aga börnin og beina þeim í réttar áttir ef þau eru að villast af leið. Í ömmuheilanum virðist ekkert slíkt komast að.
Já, þannig er það og kona nokkur sagði eitt sinn: „Ef ég hefði vitað hvað það er dásamlegt að verða amma hefði ég gert það áður en ég eignaðist börn.“ Það gengur víst ekki alveg og mjög líklegt að heili okkar þurfi einmitt að ganga í gegnum það tilfinningalega ferli að vera mamma til að geta orðið amma. Þessi mikla samlíðan hefur líka með það að gera að konurnar vita að þær bera ekki ábyrgðina. Það er hægt að skila börnunum aftur og láta foreldrunum eftir erfiða hlutann. James Rilling er enn að vinna að rannsókn sinni og skoðað heila kvennanna þegar þeim eru sýndar myndir af ókunnum börnum, ókunnu fólki og hann langar að bæta við fleiri ömmum og einnig konum á sama aldri sem ekki eru ömmur og bera saman virknina í heilanum. Hann ætlar einnig að skoða afana. Það er vissulega spennandi að fá þær niðurstöður en á meðan geta ömmur skýlt sér á bak við lífeðlisfræðina og sagt að þær geti bara ekkert að þessu gert, ástarhormónin eru svo sterk þegar barnabörnin eru annars vegar.
Ömmur þurfa ekki að gera neitt sérstakt. Það er frábært að þær séu bara til staðar!
Ömmur tala ekki barnamál eins og aðrir sem koma á heimsókn, vegna þess að það getur enginn skilið.
Þegar þær lesa fyrir okkur, þá er þeim alveg sama hvort þær hafi lesið sömu söguna áður.
Allir ættu að eiga ömmu, sérstaklega þeir sem ekki eru með sjónvarp, vegna þess að þær eru eina fullorðna fólkið sem hefur góðan tíma!
Steingerður Steinarsdóttir ritstjóri Lifðu núna skrifar.
