Að hafa listræna hæfileika en njóta lítillar viðurkenningar fyrir hæfni sína getur verið ansi svekkjandi. Þegar viðkomandi er svo í ofanálag sviptur möguleikanum til að sjá fyrir sér í gegnum iðn sína getur það leitt til þess að hann grípi til örþrifaráða. Lee Israeli tók slíkt óyndisúrræði þegar hún stakk bréfum Fanny Brice ofan í skóinn sinn á New York Public Library. Saga hennar er snilldarlega sögð í kvikmyndinni Can You Ever Forgive me? sem kom út árið 2018.
„Slá í gegn, þú veist ég þrái að slá í gegn“ söng Egill Ólafsson í Með allt á hreinu og heillaði áhorfendur. Kannski vegna þess að innst inni þekkjum við þess þrá og gátum því samsamað okkur henni. Lee Israeli hóf starfsferil í blaðmennsku árið 1960 og árið 1972 var gefin út ævisaga Tallulah Bankhead eftir hana. Sjö árum síðar kom svo bók um ævi Dorothy Kilgallen en sú var blaðamaður en sat mjög lengi í pallborði í spurningaþættinum, What’s My Line? Dorothy fannst látin í íbúð sinni á Manhattan. Dánarorsökin var ofskammtur af lyfjum og mikil áfengisneysla. Ævisaga Lee Israeli þótti mjög góð og komst inn á metsölulista New York Times.
Eftir það kviknuðu vonir Lee um að hún gæti haft lifibrauð sitt af því að skrifa ævisögur þekktra persóna. Árið 1985 skrifaði hún sögu snyrtivörumógúlsins, Estée Lauder og kallaði Estée Lauder: Beyond the Magic. Estée hefur ævinlega haldið því fram að hún sé af ungverskum lágaðli í móðurætt en Lee taldi sig geta hrakið þá fullyrðingu. Kaupsýslukonan var ekki sátt við það og hóf með hjálp meðhöfundar að skrifa eigin sögu og sá til þess að hún kæmi út á sama tíma og bók Lee.
Nýr starfsferill
Ekki hjálpaði að gagnrýnendur voru ekki sérstaklega hrifnir af bókinni og Marylin Bender hjá, The Times Book Review, sagði hana samhengislausa og greinilega kastað til höndum við úrvinnslu efnisins. Þetta varð til þess að tekjur Lee bókstaflega þurrkuðust upp og þegar köttur hennar veikist átti hún ekki fyrir nauðsynlegri læknisaðgerð. Um þær mundir var hún að skrifa grein um gamanleikkonuna Fanny Brice. Við heimildaleit á bókasafni fann hún fyrir tilviljun tvö bréf frá gamanleikkonunni og vaudeville-stjörnunni og seldi þau. Það dugði til að kaupa læknishjálp handa kettinum.
Kaupandinn talaði hins vegar um að væri bréfið meira afgerandi væri hægt að gefa meira fyrir það og það verður til þess að Lee bætir eftirskrift við seinna bréfið og andvirði þess nægir fyrir leigu og fleiru. Þessi velgengni verður svo upphafið að nýjum ferli, nefnilega fölsun bréfa frá frægu fólki. Hún safnar að sér gömlum ritvélum og hefur töluvert fyrir að elda pappír, útvega sér bréfsefni er gæti passað við það sem höfundur á borð við Dorothy Parker hefði notað og reif gjarnan síður úr gömlum dagbókum. Auk þess að falsa bréf í nafni Dorothy, lagði Lee, Noël Coward, Eugene O’Neill, Ednu Ferber, Lillian Hellman og Humpfrey Bogart orð í munn. Hún leigði geymslu undir ritvélarnar og þar gaf að líta, Remington, Royal, Adler og Olympia. Hún hélt þeim vel við og merkti hverja og eina með nafni þess frægðarmennis sem notað hafði slíka vél.
Alls er talið að hún hafi falsað um það bil 400 bréf á átján mánaða tímabili. Vegna þess að hún hélt sig aðeins við vélrituð bréf þurfti hún bara að falsa undirskriftirnar. Það gerði hún með því leggja bréfin á upplýstan flöt og kópera í gegn, eins nákvæmlega og hún gat, rithönd höfundarins. Fljótlega fór þó af stað orðrómur um að ekki væri treystandi því efni sem hún kæmi með og fornbókasalar og aðrir er seldu skjöl af þessu tagi vöruðu hvern annan við henni. Þá fór hún að stela. Í krafti þess að hún var viðurkenndur höfundur komst hún í skjalasöfn virtra stofnana kóperaði þar ósvikin bréf margra mikilmenna og -kvenna, fór heim útbjó eigin útgáfu, mætti aftur til áframhaldandi heimildaleitar og skipti. Meðal þeirra bókasafna er urðu fyrir barðinu á henni voru: New York Public Library, bókasöfn Columbia, Yale, Harvard og Princeton-háskóla.
Melissa McCarthy lék Lee í kvikmynd gerðri eftir ævisögu hennar
Kjaftfor og skapmikil
Ekki er vitað nákvæmlega hve mörg bréfa hennar eru enn í umferð en þegar gefin var út bók með bréfum Noël Coward árið 2007 voru þar á meðal tvö eftir þennan afkastamikla falsara. Í öðru þeirra stendur: „Julie Andrews er reglulega aðlaðandi nú þegar hún hefur lagað sitt rosalega breska yfirbit.“
Sjálf var Lee hreykin af bréfunum sínum. Sjálfsævisaga hennar Can You Ever Forgive Me? er þrátt fyrir titilinn fullkomlega laus við iðrun. Þar segir meðal annars: „Ég tel bréfin enn mín bestu verk.“ Hún segist ekki hafa stjórnast af græðgi heldur örvæntingu. Starföryggi lausapenna sé lítið og þegar á bætist hremmingar eins og þær sem hún gekk í gegnum séu fáir möguleikar opnir. Hún lagði mikla vinnu í falsanir sínar og aflaði sér margvíslega heimilda um fólkið áður en hún skrifaði bréf sín og notfærði sér atburði í ævi þeirra til að gera þau trúverðugri. Líkt og aðrir falsarar hafði hún raunverulega hæfileika og gat notað ritleikni sína til að herma mjög vel eftir stíl annarra. Hún skrifaði til að mynda bréf í nafni Ernst Hemingway þar sem hann kvartar undan því að Spencer Tracy hafi verið valinn til að fara með hlutverk gamla mannsins í Gamli maðurinn og hafið.
Lee Israeli fæddist í New York 3. desember árið 1939. Hún lauk BA-gráðu í talmáli frá Brooklyn College árið 1961. Upp frá því vann hún við greinaskrif, handritagerð og fleira í lausamennsku. Hún hefur einnig verið afskaplega hornóttur persónuleiki, var skapstór og kjaftfor. Hún rakst ekki vel í hópi og hélt því sjaldnast fastri vinnu lengi og var alkóhólisti. Ekki góð blanda og varla uppskrift að farsæld í lífinu. Auk þess taldi hún vinnu frá 9 til 5 fyrir neðan sína virðingu og talaði um fólk á leið til og frá skrifstofunni í ævisögunni: „Ég horfði með samúð og fyrirlitningu á launaþrælana í stuttermaskyrtum sem unnu á skrifstofu. Ég hafði enga enga ástæðu til annars en að trúa að lífið gæti orðið betra.“ Þegar það gerðist ekki fann hún aðra leið. Lee átti einn bróður en þau voru ekki í neinu sambandi og enga vini.
Fór aldrei í meðferð
Flest bréfin sem Lee stal eru komin aftur á sinn stað en vegna þess að FBI-lögreglufulltrúarnir stöðvuðu hana á götu en handtóku ekki þá gafst henni tími til að losa sig við allar ritvélarnar og önnur sönnunargögn. Í heilan dag þvældist hún milli hverfa í New York og losaði sig við ritvélarnar í hinar og þessar ruslatunnur. Hún var þess vegna ákærð fyrir sölu þýfis og samsæri um að flytja stolnar vörur milli ríkja. Þessi brot játaði Lee greiðlega og var dæmd í sex mánaða stofufangelsi og fimm ára skilorð. Henni var einnig skipað að leita sér meðferðar við áfengisfíkn. Um það segir Lee í bókinni: „Ég gerði það aldrei.“
Eftir dóminn vann Lee fyrir sér með prófarkarlestri fyrir fræðitímarit. Svo rataði sagan á hvíta tjaldið. Það var Melissa McCarthy sem fór með hlutverk Lee og var tilnefnd til Óskarsverðlauna fyrir frammistöðu sína. Richard E. Grant lék vin hennar og aðstoðarmann við sölu bréfanna, Jack Hock. Hann skapaði einstaklega skemmtilega perónu en hafði ekki mikið að byggja á því Lee fór fáum orðum um hann í bók sinni. Þótt bæði væru andstyggilegar manneskjur var ekki hægt annað en að hafa gaman af þeim í myndinni. Hvorugt vekur beinlínis samúð en ákveðinn skilningur skapaðist milli þeirra og áhorfenda. Can You Ever Forgive Me? er stórskemmtileg mynd sem gerir góð skil kaldhæðnislega flókinni sögu sérstæðrar manneskju sem sannar líkt og Grettir forðum að sitt hvað er gæfa og gjörvileiki.
Steingerður Steinarsdóttir ritstjóri Lifðu núna skrifar.
