Lífið í Svíþjóð árið 1951-1986 eru æviminningar Guðbjargar Þórðardóttur frá Ljósalandi í Vopnafirði. Emil B. Karlsson þýddi úr sænsku en kona hans, Hallveig Thordarsen er bróðurdóttir Guðbjargar. Bókin er vel skrifuð og greinargóð lýsing á lífinu í Svíþjóð á því árabili sem hún nær yfir. Samfélagið er í mótun og kjör verkakvenna slæm en Guðbjörg kýs sér það líf. Það er hins vegar ekki það áhrifamesta við bókina heldur sú mynd sem dregin er upp af konu með einstaka skapgerð og hæfni til að aðlaga sig aðstæðum og gera það besta úr öllu.
Í hugum margra Íslendinga af minni kynslóð er Svíþjóð fyrirheitna landið, ímynd velmegunar, sterks velferðarkerfis og tækifæra en Guðbjörg lýsir allt öðrum veruleika. Hún er verkakona og vinnur margvísleg störf á lágmarkslaunum. Vinnuharka er mikil, aðstæður á vinnustað bágar og yfirmenn kaldir og tilætlunarsamir, sumir vilja jafnvel seilast inn í einkalíf undirmanna sinna og stjórna því hvað er gert utan vinnutíma. Guðbjörg eignast hins vegar alls staðar vini og nær að hafa ánægju af vinnunni sama hversu erfið og einhæf hún er. Hún hafði lokið kennaraprófi á Íslandi áður en hún fer út en fann sig ekki í því starfi og kýs frekar erfiðisvinnuna.
Manneskjulegur vinnumarkaður í Svíþjóð er ekki eina ranghugmyndin sem Guðbjörg afhjúpar í bókinni. Húsnæðismál eru líka í miklum ólestri. Húsnæði af skornum skammti, leiga há og leigjendur í óöryggri stöðu. Hennar fyrsta heimili er í ósamþykktum kjallara sem aldrei átti að vera íbúð en með vinnu og natni tekst henni að gera hann notalegan. Margra ára bið er eftir að fá íbúð úthlutað af yfirvöldum og þegar hún loks býðst er ekki eins einfalt að taka við húsnæðinu og mætti ætla. Guðbjörg kallar sig Mörtu í bókinni og sambýlismann sinn, Hans Schnerbeck, Karl. Samband þeirra er langt í frá einfalt og Karl flókinn maður. Þau fá loks eftir langa bið örugga leiguíbúð. Guðbjörg býr þar enn þegar bókin endar en hefur þá gengið í gegnum mikil og erfið veikindi.
Heilbrigðiskerfið brást
Reynsla hennar af sænska heilbrigðiskerfinu er langt frá því góð og þar hrynur enn ein tálsýn Íslendingsins um sæluríkið Svíþjóð. Á níunda áratug síðustu aldar er 67 ára konu tekið fálega þegar hún leitar aftur og aftur fárveik á bráðamóttöku sjúkrahúss. Hún kastar upp blóði en er send heim þegar ekkert finnst að henni, máttlaus, illa haldin af verkjum og ófær um að bjarga sér sjálf. Heilbrigðiskerfið er þá ekkert betra í velferðarríkinu en hér.
Það sem situr þó mest í lesandanum eftir að lestri lýkur er persóna Guðbjargar. Nú vill svo til að hún var systir ömmu minnar. Systkinin frá Ljósalandi voru ellefu og Guðbjörg næstyngst amma mín, Sigríður, sjötta í röðinni. Þessi systkini voru öll einstakt fólk og skildu eftir sig merka arfleifð hvert á sinn máta. Elstu systkinin hleyptu heimdraganum og leituðu sér menntunar. Fjórar systranna fóru út Vesturheims þar sem móðurbróðir þeirra bjó. Sigvaldi hélt til náms í arkitektúr og er höfundur margra merkra bygginga. Þrjár systranna sneru heim frá Kanada og bjuggu saman í íbúð í Stigahlíð, ein þeirra lærð saumakona tók að sér verkefni heima og ein vann í snyrtivöruverslun. Sú þriðja hafði smitast af berklum og glímdi við vanheilsu alla ævi. Sigríður amma giftist ekkjumanni með fjögur börn, Páli Metúsalemssyni á Refstað í Vopnafirði. Mamma mín var dóttir fyrri konu afa en það skipti ekki máli þegar kom að okkar samskiptum. Amma sýndi mér einstaka ástúð og hlýju.
Oft datt mér amma í hug þegar ég las texta Guðbjargar. Þær systur höfðu greinilega til að bera sama jafnlyndið, sama viðhorf til vinnunnar og sömu hlýju gagnvart samferðamönnum. Þær voru sömuleiðis báðar elskar að gróðri hvort sem um var að ræða matjurtir eða blóm. Amma kom sér upp fallegum garði við húsið á Refstað. Hún var einnig með kartöflugarð upp melnum við húsið og gróskumikinn rabarbaragarð. Ég fór oft með henni að taka upp fyrstu kartöflurnar eða til að skera rabarbarann. Þá sagði hún mér nöfnin á íslensku jurtunum sem við sáum og sáði fræi áhuga sem blómstraði þegar ég fullorðnaðist. Hún hafði sérlega fallega söngrödd og söng alla tíð við vinnu sína. Kunni ógrynni af kvæðum og sönglögum, margt sem ég hef aldrei heyrt nema hjá henni. Ég man eftir að hafa sofnað margt bjart sumarkvöldið meðan tónar frá söng ömmu bárust inn um opinn gluggann sem opnaðist út að garðinum. Þá var hún að hlú að plöntunum sínum og syngja fyrir þær. Hún sýndi börnum hlýju og líka virðingu, hún hlustaði og talaði aldrei niður til þeirra. Ég átti stundum erfitt þegar las frásagnir systur hennar því minningarnar helltust yfir mig. En mikið var það samt fróðlegt og hollt að fá kynnast þeirri konu líka. Ég heimsótti oft systur hennar í Stigahlíð með mömmu og það er augljóst að systkinin bjuggu öll yfir ómetanlegum mannkostum.
Steingerður Steinarsdóttir ritstjóri Lifðu núna skrifar.
