Margt fullorðið fólk nú dögum telur að afkomendur sínir kunni sér ekki hóf og séu ofdekruð kynslóð. Þetta fólk hefur áhyggjur af því að þær eignir sem það lætur eftir sig verði annað hvort einskis metnar eða sóað í tóma vitleysu þegar þar að kemur. Gamlir munir sem hafa verið í fjölskyldunni kynslóðum saman, listaverk eða annað sem ekki fellur að smekk hinna yngri endar kannski á haugunum eða er selt fyrir enn einni ferð á Tene.
Einhverju sinni var sögð sú saga af Kurt Vonnegut og Joseph Heller að þeir hafi verið staddir í veislu á einkaeyju billjarðamærings. Húsið var risastórt og fullt af ómetanlegum listaverkum. Kurt leit í kringum sig og sagði við vin sinn: „Þessi maður græðir meira en sem nemur allri innkomunni af Catch 22 á hverjum degi.“ Joseph svaraði að bragði: „Já, en hann mun aldrei öðlast það sem ég hef og það er að eiga nóg.“ Kannski er eðlilegt að kynslóð sem upplifði kreppu og stríð eins og þeir Kurt Vonnegut og Joseph Heller hafi annan skilning en ungt fólk í dag á hvað skortur og neyð er. Þau hafa flest alist upp við allsnægtir og ofgnótt hvert sem litið er. Þótt sparsemi og ráðdeild hafi ríkt á þeirra eigin heimilum hafa þau kannski séð alls staðar annars staðar hugsunarháttinn kaupa fyrst hugsa svo í verki.
Íslendingar eru mjög neysluglaðir og voru í það minnsta fyrir hrun og verðbólgutíma nútímans óhræddir við að skulda. Þótt í dag sé erfitt að eignast fasteignir má engu að síður sjá fyrstu kaupendur hreinsa innréttingar innan úr íbúðum sínum til að færa þær nær sínum smekk fremur en að gera nauðsynlegar endurbætur. Þetta gerist jafnvel í alveg nýjum íbúðum. Kannski er þess vegna ekki undarlegt að eldra fólk vilji sjá meiri fyrirhyggju meðal hinna yngri, meiri nýtni og virðingu fyrir verðmætum.
Dýrir hönnunargripir á nytjamörkuðum
Það að henda einhverju sem er fyllilega í lagi ef það er ónýtt en er auðvitað mjög óumhverfisvænt ef um nýtanlega hluti er að ræða. Auk þess sýnir það oft litla þekkingu á verðmæti hluta að kjósa fremur að koma þeim í endurnýtingargáma en gera þá upp. Innréttingar geta verið úr vönduðum efnum, jafnvel mun betra efni en þær sem fengnar eru í staðinn og auðvelt að laga og endurbæta ef eitthvað er farið að slitna. Hið sama á við um húsgögn og margvíslega skrautmuni. Sumt af þessu er hluti af hönnunarsögu og ekki er langt síðan að finna mátti í Góða hirðinum, sjöur, egg, maura og fleiri hönnunarstóla, ljós eftir Louis Poulsen og gripi eftir fleiri skandinavíska hönnuði. Þessir munir hafa verið mjög í tísku undanfarið og seljast dýrum dómum á netinu. En börn þeirra sem byrjuðu sinn búskap þegar þetta var húsbúnaðurinn sem fólk valdi þekkti það ekki og kaus því að henda því og þannig endaði það á nytjamarkaði.
Hið sama má segja um gömul útskorin húsgögn, málverk og fleira er tilheyrði heimili afa og ömmu. Hugsanlega höfðu þessir munir mikið tilfinningalegt gildi fyrir eigendurna og tengdust jafnvel sögu fjölskyldunnar. Mun minna er að vísu um þetta en áður var en margt ratar enn í ruslagáma Sorpu sem mörgum finnst alls ekki eiga heima þar, nefna má búningasilfur, margskonar skartgripi, málverk eftir minna þekkta og vinsæla íslenska málara, gamlar bækur og vandaður fatnaður.
Þessi vandi að vita ekki hvort þeir sem taka við eignum okkar að okkur gengnum kunni að meta þær eða sjái varðveislugildi þeirra er ekki séríslenskur. Norðmenn eru í auknum mæli farnir að gera erfðaskrár og setja kvaðir á ákveðnar eignir. Þess eru dæmi að hluti fjármuna hins látna séu bundnir í viðhaldssjóði og sú kvöð á sjóðnum að hann sé notaður til viðhalds á sumarbústaðnum eða ákveðinni fasteign sem hugsanlega hefur verið lengi í fjölskyldunni. Sumir setja upp framfærslusjóði fyrir börnin og binda greiðslur úr honum við ákveðnar upphæðir árlega. Kvaðir af þessu tagi hafa þekkst lengi meðal bresku yfirstéttarinnar. Það er ekki langt síðan að arfshluti dætra var bundin þar til þær urðu 25 ára eða 30 ára því fyrr þóttu konur ekki hafa náð nægum þroska til að vera fjár síns ráðandi. Líklega finnst flestum óþarft að ganga svo langt nú á tímum en margt má binda skilyrðum, til dæmis er algengt i fjölskyldum að íslenskir búningar gangi ævinlega til elstu dóttur og frá henni til elsta kvenkyns barnabarns. Þessi regla er oftast óskrifuð en stundum er betra að færa vilja sinn í orð en treysta á að hann verði virtur þegar maður sjálfur er farinn. Stundum er arfur bundinn nafni þ.e. hinn látni arfleiðir nafna sinn eða nöfnu að einhverjum gripum eða fjármunum. Að setja skilyrði um hvort og hvernig megi selja eða gefa áfram gripi sem skipta mann máli er líka einn af kostunum við að gera erfðaskrá. Allt þetta er þó háð því að fólk gefi sér tíma til að færa vilja sinn í orð, gera erfðaskrá og þinglýsa henni.
Steingerður Steinarsdóttir ritstjóri Lifðu núna skrifar.
