Ert þú í hópi þeirra sem hefur tekið eftir að hár þitt er þynnra og líflausara en það var? Ef svo er ertu hluti af stórum hópi eldra fólks sem glímir við hármissi. Konur ekkert síður en karlar finna fyrir þessu og þær fá líka skallabletti. Allt að helmingur karlmanna og fjórðungur kvenna hefur orðið fyrir hárlosi og skallamyndum um fimmtugsaldurinn og þróunin heldur áfram eftir það.
Skalli er mun algengari meðal karla en kvenna og ástæður hans eru erfðafræðilegar. Hins vegar er hárlos og það hvers vegna hárið þynnist hjá þeim sem ekki hafa erft skalla flókið samspil hormóna, mataræðis, streitu, lyfjanotkunar og hárumhirðu. Sumir eru auðvitað svo heppnir að halda sínu þykka og fallega hári ævina á enda og það fólk er sannarlega öfundsvert en það er ýmislegt hægt að gera til sporna við þróuninni og halda hárinu heilbrigðu lengur.
Hárlos er hluti af eðlilegri endurnýjun hársins. Hársekkirnir fara í gegnum ákveðið ferli þar sem skiptast á tímabil vaxtar, stöðnunar og endurnýjunar en þá losa þeir sig við dautt hár og hefja nýtt vaxtatímabil. Stundum er hárlosið mikið stundum lítið allt eftir því hversu stór hluti hársekkjanna er á endurnýjunartímabilinu í einu. Margt getur haft áhrif á hversu mikið af hársekkjum er á hverju tímabili á ákveðnum skeiði. Til dæmis er vitað að stundum að streita, meðganga, brjóstagjöf, breytingaskeið, veikindi, hormónabreytingar og vannæring hafa mikil áhrif á stöðu þeirra og hárlosið eykst þegar eitthvað af þessu eða allt á við.
Með aldrinum breytist næringarþörfin og við þurfum færri kaloríur til að halda fullri orku en þörfin fyrir næringarefni minnkar ekki. Þess vegna er mjög mikilvægt að velja næringarríkan mat en orkuminni. Hér á landi fylgir sá böggull skammrifi að hollur matur er dýr en gerunninn matur ódýrari. Það er freistandi að grípa eitthvað fljótlegt og þægilegt í búðinni í stað þess að velja vel og elda frá grunni en góð næring getur skipt sköpum ef koma þarf í veg fyrir hárlos. Algengt er að fólk borði ekki nóg af prótínum. Næringarfræðingar tala um að hver einstaklingur þurfi 1 gramm af prótíni fyrir hvert kíló líkamsþyngdar. Það þýðir að 70 kg einstaklingur þarf að borða 70 grömm af hreinu prótíni yfir daginn. Það getur verið snúið en benda má á að skyr, egg, kotasæla, kjöt og fiskur eru mjög prótínrík fæða.
Járnskortur getur valdið blóðleysi og hármissi. Ef fólk finnur fyrir slappleika og auknu orkuleysi ætti það að láta athuga hvort það vanti járn. Kjöt, sardínur, lifur og sojavörur eru mjög járnríkar. Með aldrinum minnkar hæfni líkamans til að vinna B12-vítamín úr fæðunni og það verður til þess að marga skortir þetta nauðsynlega vítamín. Ef það vantar í líkamann eykst hárlos til muna. B12-vítamín er að finna í eggjum, rauðu kjöti, osti, feitum fiski og korni. B7-vítamín eða bíótín er sömuleiðis mikilvægur þáttur í heilbrigði hársins en það er að finna í hnetum, ávöxtum eins og avókadó og margs konar grænmeti. Ef fólk upplifir mikið hárlos gæti verið gott að panta tíma hjá næringaráðgjafa og fara yfir mataræðið.
Lyfjaskápurinn
Ákveðin lyf valda auknu hárlosi. Yfirleitt er það tímabundið og hættir þegar fólk þarf ekki lengur á lyfjunum að halda. Meðal þessara lyfja eru blóðþynningarlyf, kolesteróllækkandi lyf, þunglyndislyf og blóðþrýstingslækkandi lyf.
Hárumhirða
Ein algengasta orsök þess að hárið þynnist er ofþvottur, of mikil notkun margskonar hárvara og notkun hita til að þurrka hárið og móta það. Fagmenn segja að nóg sé að þvo hárið þrisvar í viku og best sé að nota sem minnst af efnum. Ef hárlosið er mikið er mælt með að velja mildari sjampó, helst án súlfats og leggja krullujárninu, hárblásaranum og sléttujárninu. Líka er gott að hætta að setja hárið upp í teygju eða spennur. Það er gott fyrir blóðflæðið að nudda hársvörðinn af og til, sumir gera þetta með einföldum nuddtækjum, þau eru oftast úr tré með áföstum litlum kúlum sem nudda. Með því að draga úr streitu í daglega lífinu og slaka vel á í það minnsta einu sinni á dag má draga verulega úr streitutengdu hárlosi.
Að leyna skallanum
Margir reyna lengi að leyna hármissinum. Að missa hárið er viðkvæmt mál fyrir marga og færar hárgreiðslukonur og -menn kunna mörg ráð til að hárið virðist þykkara og meira og líka leiðir til að greiða yfir og hylja skalla. Það er sjálfsagt að fá ráðleggingar frá þeim um hvað er hægt að gera. Hártoppar, hárlengingar, hárígræðslur og fleira getur verið kostur sem vert er að hugsa um. Enginn ætti að vanmeta þau áhrif sem það hefur á fólk að missa hárið. Þetta er högg fyrir sjálfstraustið og sjálfsmyndin breytist.
Þegar og ef fólk verður vart við mikið hárlos og að hárið er sjáanlega farið að þynnast ætti fyrsta skrefið alltaf að vera að ráðgast við lækni. Hann veit hvort um lyfjatengdar aukaverkanir geti verið að ræða, getur mælt stöðu vítamína í líkamanum og mælt með áframhaldandi meðferð hjá öðru fagfólki. Það er líka mögulegt að um sjúkdóm í hársverðinum sé að ræða og þá er næsta skref að leita til húðlæknis. Í dag eru til lyf sem hjálpa til við að vinna gegn slíkum sjúkdómum og draga úr hárlosi.
Steingerður Steinarsdóttir ritstjóri Lifðu núna skrifar.
