Í nútímasamfélagi gegna afi og amma í senn stærra og minna hlutverki í lífi fjölskyldunnar en áður var. Algengt var hér áður að þrjár kynslóðir byggju undir sama þaki en það er ekki lengur þannig engu að síður getur samgangur verið mikill og afi og amma tekið virkan þátt í uppeldi barnabarnanna og verið yngri foreldrum mikilvægur stuðningur.
Mjög mismunandi er hversu virkan þátt fólk vill taka í lífi fullorðinna barna sinna. Sumir kjósa að halda sig til baka og láta yngri kynslóðina um að leysa sín mál að flestu leyti meðan aðrir vilja gjarnan vera til staðar á öllum sviðum. Þetta er alltaf spurning um persónuleika, áhuga og vilja hvers og eins og alltaf mikilvægt að sátt ríki um hversu mikil eða lítil afskipti hinna eldri eru. Eitt er þó óumdeilt, afar og ömmur eru ævinlega tenging við fortíðina og geyma sögu fjölskyldunnar og ber ákveðin skylda til að miðla henni áfram.
Í uppeldi leggja foreldrar grunn að venjum, gildum og siðum sem börn þeirra varðveita og skila áfram að einhverju leyti til sinna barna. Þegar tveir einstaklingar koma saman og stofna fjölskyldu er óhjákvæmilegt að hvor um sig komi með sína arfleifð frá æskuheimilinu og þetta er síðan sameinað á einn eða annan hátt. Stundum eru hefðir annarrar fjölskyldunnar meira ríkjandi en hinnar og stundum er þetta nokkuð jafnt. En afar og ömmur eiga sinn þátt í að viðhalda slíkum hefðum og oft skapa nýjar. Fjölskylduboð, hvernig haldið er upp á hátíðir og tiltekna áfanga, áhugamál sem stunduð eru og hvers konar menningarneysla fer fram er meðal þess sem afar og ömmur hafa rík áhrif á. Þau þurfa þó alltaf að virða vilja og rétt barna sinna til að skapa eigin lífsstíl og oft breytist hlutverk eldri kynslóðarinnar í fjölskyldunni eftir því sem barnabörnin stækka og þroskast.
Geyma og miðla sögu fjölskyldunnar
Allar fjölskyldur eiga sér sögur og afar og ömmur eru tenging við þær. Fyrir börn tuttugustu og fyrstu aldar er í senn ævintýri og holl lexía að heyra af veröld þar sem engar tölvur tóku tíma frá fólki, farsímar voru ekki til, jafnvel ekki sjónvarp. Ef fjölskyldan hefur tengsl við fleiri en einn menningarheim er líka mikilvægt að börnin þekki þá arfleifð. Flestir finna fyrir þörf til að þekkja og skilja rætur sínar þegar þeir eldast og það verður ómetanlegt fyrir börnin að fara af stað með nægar upplýsingar til að auðvelda þeim leitina ef þau hafa áhuga á að vita meira.
- Þitt hlutverk sem amma eða afi verður alltaf að miðast við hvað þig langar að gera og hvað þú getur gert að höfðu samráði við foreldra barnabarna þinna.
- Það er mjög gott að tala saman um hvernig foreldrarnir vilja haga samvistum þínum við börnin sín og fá á hreint hvort eitthvað sé bannað og hvað sé leyft.
- Þegar börnin vaxa úr grasi breytast oft samskipti þeirra við afa og ömmu og þá er mikilvægt að finna sér nýjan stað í lífi þeirra. Þú hættir kannski að passa og skutla en ferð að verða félagi í staðinn, viltu t.d. fara með barninu á tónleika, í leikhús, ferðalög eða á veitingahús?
- Ertu handlagin/n? Kenndu barnabarninu þínu að prjóna, sauma, skera út, baka, smíða eða mála?
- Opnaðu huga barnsins fyrir tónlistinnni þinni, bókunum sem þú last, gömlum kvikmyndum, ljósmyndasafni fjölskyldunnar eða öðrum áhugamálum þínum. Hver veit nema þú sért að skapa hefð og nýja arfleifð sem síðan berst áfram..
- Haltu eigin huga opnum og reyndu að setja þig inn í áhugamál barnabarnsins og þann heim sem það lifir í. Kynntu þér tölvuleiki, tónlistina sem það hlustar á, hvað er efst á baugi í vinahópnum og reyndu að kynnast vinum barnsins. Börn kunna að meta að fá líka að miðla en ekki bara taka við.
- Ekki allir eru svo heppnir að búa í nágrenni við barnabörnins sín en það má byggja upp og halda góðu sambandi gegnum myndsímtöl, hljóðskilaboð og pakkasendingar. Það getur einnig verið jákvætt að þegar barnabörnin og börnin koma í heimsókn eru þau í mörgum tilfellum hjá ykkur allan sólarhringinn og þið hjá þeim ef þið farið út. En þegar þannig háttar til er gott að skipuleggja heimsóknir vel og gera ráð fyrir bæði einhverju skemmtilegu að gera saman og einnig rólegum samverustundum.
Skapa öryggi og hlýju
Langflestir foreldrar gera sitt allra besta til að skila börnunum sínum sjálfstæðum og heilsteyptum út í lífið. Foreldrahlutverkið er erfitt og krefjandi og ómetanlegt að eiga ævinlega stuðning sinna eigin foreldra vísan þegar eitthvað bjátar á en afskiptasemi er almennt ekki vel þegin. Í hraða nútímasamfélags þar sem miklar kröfur eru oft gerðar til barna og stundatafla þeirra þétt setin getur verið nóg að afi og amma skapi barninu hljóðlátan og rólegan stað þar sem það getur slakað á og notið sín án þess að þurfa að uppfylla einhverjar skyldur. Öll börn þurfa einhvern eða einhverja fullorðna í lífi sínu sem þeim finnst skilja þau og þau finna sig ævinlega örugg hjá. Afar og ömmur eru í sérlega góðri aðstöðu til að vera þessi aðili.
Nýlega flutti RÚV fréttir af því að sífellt yrði algengara að uppkomin börn slitu sambandi og samskiptum við foreldra sína og leyfðu þeim ekki að umgangast barnabörnin. Allar rannsóknir benda til að gott samband við afa og ömmu flýti þroska barna, auki og bæti málþroska þeirra, gefi þeim aukið sjálfstraust og bæti heilsufar hinna eldri, jafnt sem þeirra yngri. Það eru því mikil mistök að skera á bandið sem bindur þessar tvær kynslóðir saman nema ríkar ástæður séu til.
Það að eiga einlægt og gott samband við barnabörnin sín er einstök gjöf. Ekki eru allir svo heppnir að hafa aðstæður til þess, til dæmis vegna búsetu, heilsufars eða annarra þátta. Á tækniöld er hægt að rækta sambandið á margvíslegan hátt og hægt að gera það þannig að það verði ekki of krefjandi fyrir fólk sem glímir við heilsufarsvanda. Barnabörnin eru flestum ákaflega verðmæt, þau koma eins og ferskur andblær inn í líf fullorðins fólks, gefur því nýjan tilgang, gleðja og veita innblástur. Sumum finnst þau hreinlega fær þeim nýtt líf. En þetta samband er aldrei einstefnuakstursgata og mikilvægt að barnabörnin fái rými til að bindast afa og ömmu á þann hátt sem þeim hentar best.
Steingerður Steinarsdóttir ritstjóri Lifðu núna skrifar.
