Melkorka Laufeyjardóttir, söngkona og sálgæslufræðingur, stundaði nám í Hollandi. Rannsóknarverkefni hennar til meistaraprófs fjallaði um tengsl ofbeldis á konum við fæðingar fyrirbura. Sjálf var hún rannsóknarefni, auk fleiri kvenna. Líf Melkorku hefur ekki alltaf verið dans á rósum en hún er baráttukona og lætur aldrei bugast. Erfiða reynslu hefur hún nýtt til gagns fyrir aðra í von um að það geti leitt eitthvað gott af sér.
Melkorka með Selmu.
Sumar fjölskyldur eiga í erfiðleikum sem elta þær milli kynslóða
Melkorka fann sína leið til að komast í gegnum erfiðleika í lífinu og segist vera sátt við Guð og menn í dag. Hún er úr fjölskyldu þar sem aðstæður voru óviðráðanlegar og sköpuðu erfiðleika sem virtust erfast á milli kynslóða, rétt eins og áföll. „Heimili mömmu var leyst upp þegar pabbi hennar lést árið 1939, hún var sjö ára. Mamma var send á sveitabæ, látin vakna kl. 5 á morgnana til að vinna og var beitt líkamlegu og kynferðislegu ofbeldi. Svipaða sögu var að segja um ömmu. Sumar fjölskyldur verða hornreka og hálfgert skotveiðileyfi er á þær vegna stöðu þeirra, sem er verri en annarra.
Ég er slagsmálahundur. Við erum öll sterk systkinin en sundruð og ólumst upp við mjög erfiðar aðstæður. Við vorum send á upptökuheimili og þau mál eru ekkert rædd, nema við elsti bróðir minn ræðum þau. Hann fór eiginlega verst út úr þessu en spjaraði sig samt. Ég var í fimm ár á upptökuheimilum en það eru engar skráningar um nokkurn hlut sem skiptir máli, bara að ég hafi verið þarna.“
Margir hafa erfiða reynslu af upptökuheimilum eins og dæmin sanna. Melkorka segir að allir hafi eitthvað slæmt í sér en aðstæðurnar sem fólk elst upp við ráði því hvort fólk þrói þá þætti mér sér eða þá góðu. „Við erum lítil þjóð og í fjölskyldum okkar allra er örugglega einhver barnaníðingur, þjófur, morðingi eða önnur misindismanneskja sem við viljum helst ekki vita af og skömmumst okkar jafnvel fyrir. Við höfum þessi fræ í okkur en sum fræ fá að dafna og önnur ekki og hvað er það þá í umhverfinu sem gerir það að verkum að vondir hlutir fá að dafna? Það er í skjóli þagnarinnar.“
Selma.
Viðurkenning á ofbeldinu mikilvæg
„Ég hlustaði á sögu Sigrúnar Pálínu Ingvarsdóttir af kynferðisofbeldi sem hún var beitt, en hún var brautryðjandi í baráttu gegn því hér, og ákvað þá að skrifa landlækni bréf um ofbeldi sem ég var beitt á Kleppi. Landlæknir viðurkenndi það, sem var mér dýrmætt. Ég fékk líka bréf frá fyrrverandi yfirlækni barnalækninga varðandi fæðingu Selmu dóttur minnar en meðferðin á mér, bæði á meðgöngunni og á Vökudeild, helgaðist af því að ég væri kleppari. Ég var lögð inn á Klepp eftir að hafa reynt að stytta mér aldur, en ég missti fótanna þegar bróðir minn lést, hann rann undir bíl föður míns þegar hann og fleiri strákar voru að teika.
Í bréfi yfirlæknisins var þetta þó ekki sagt berum orðum.“ Melkorka segir að þessi framkoma hafi mótast af því að hún kom úr ákveðnu umhverfi og átti ákveðna fortíð. „Sá sem hefur verið á Kleppi á ekki talsmann, jafnvel þótt hann sé í góðum efnum og hafi gengið vel, enn þann dag í dag hægt að sparka í þig og þú ert ekki tekinn alvarlega. Ég er óvirkur alkóhólisti og er með arfgengt þunglyndi en ég held þessum sjúkdómum niðri. Ofbeldi og fylgifiskar þess er svo víða í fjölskyldum en það er þessi þögn sem er verst og þess vegna valdi ég þetta heiti á meistararitgerðina mína: Hear my voice, eða Heyrðu rödd mína.“
Melkorka málar og hefur haldið sýningar á verkum sínum.
Melkorka segir að ekki hafi verið hægt að setja út á læknisfræðilega meðferð Selmu, en að ekki hafi verið nægilega hlúð að foreldrum og aðstæður oft bágbornar sem hafi haft áhrif. „Það var ekki var hlustað á innsæi mitt og má segja að það hafi komið niður á meðferð Selmu. Á meðgöngunni var aldrei litið til þess að ég var líkamlega veik, að ég vissi að það var eitthvað að gerast með barnið mitt. Selma var fyrirburi, fæddist í október 1991 og kannski var henni ekki sinnt nægileg á Barnaspítalanum vegna orðspors míns. Einu sinni lá hún inni á skoli í rúmi í ælu. Hún var á spítalanum frá 1992-1995 en hún dó það ár.
Ég rak fyrirtæki og sá fyrir okkur fjölskyldunni en ég átti ofbeldisfullan eiginmann. Selma fékk endurteknar sýkingar út frá ventlum og hafði farið í aðgerð deginum áður en hún dó vegna sveppasýkingar. Ég fékk fyrirboða og fann að það var verið að koma að sækja hana. Ég var sátt við það en ég var búin að segja að ég myndi ekki vilja að hún yrði endurlífguð ef til þess kæmi, þetta var ekkert líf. Hún var svo fín morguninn eftir aðgerðina en ég vissi að hún væri að deyja. Ég segi þá við einn barnalækninn: Hún er að deyja og hann svaraði: Æ, þú ert alltaf svo undarleg. Svo var hringt seinna um daginn og þá var sálin í raun farin og ég vildi koma í veg fyrir að hún yrði sett í öndunarvél, heldur fengi bara að fara.“
Melkorka varð ófrísk stuttu eftir að Selma dó og fann að eitthvað var ekki eins og það átti að vera. „Það var eitthvað að gerast á 24.-25. viku. Ég fór til læknis en var alltaf send heim og ekki hlustað á umkvartanir mínar. Það var svo sveitalæknir í endurmenntun sem ákvað að skoða mig og sá þá að leghálsinn var opinn, þá tóku menn við sér og ég var saumuð en það var bara of seint. Ég var búin að gera samkomulag við tvo lækna um að ef ég eignaðist fyrirbura aftur, þá yrði engin endurlífgun á ófædda barninu.
Ég fæddi lifandi stúlku en læknarnir höfðu tekið ákvörðun mína gilda. Ég vildi ekki bjóða henni upp á sama líf og Selma átti. Þetta er það erfiðasta sem ég hef gengið í gegnum nokkurn tíma; rödd sem öskrar innra með þér að þú viljir að barnið þitt fái að deyja og lifi ekki svona, en um leið ertu að taka það af lífi.“
Melkorka og Forni, eiginmaður hennar.
Fór í guðfræði til að fá svör
„Þrátt fyrir að vera með þessa brennimerkingu eða verða fyrir fordómum eins og fyrir að hafa verið á Kleppi þá komst ég alltaf áfram í lífinu. Ég var t.a.m. í Félagi kvenna í atvinnulífinu og var valin ein af fimm konum til að vera leiðbeinandi fyrir konur í Eystrasaltslöndunum á vegum Norrænu ráherranefndarinnar árið 2000.
Ég hef alla tíð verið trúuð og það er mikil listhneigð í fjölskyldunni. Ég er einkabarn föður míns sem hirti ekkert um mig en ég varð að fá einhverja skýringu á því af hverju allt þetta hefði gerst í mínu lífi. Ég spurði Guð oft að því, eins og Harold Kushner: Af hverju gerast vondir hlutir í lífi góðs fólks? Ég fór í guðfræði og taldi að þar fengi ég svar, fyndi frið og fengi uppreist æru.
Ég hóf námið heima og var orðin 58 ára þegar ég fór til Hollands, fékk Erasmus-styrk og kláraði B.A.-námið frá háskólanum í Utrecht. Ég fór svo í framhaldsnám í sálgæslu og trúarbragðavísindum. Námið var ekki undir merkjum neinnar trúar og mér finnst sú sálgæsla miklu heiðarlegri og meira gefandi en sú sem er í anda hinnar evangelísku-lútersku kirkju. Ég stundaði einnig nám í kóraninum og íslamstrú í eitt ár. Ég hafði sagt mig úr þjóðkirkjunni þegar ég var tvítug og ákvað fara ekki inn í hana aftur. Námið gaf mér nánast sama rétt og prestar hafa á Íslandi, ég má gifta, jarða o.fl. en mitt nám yrði þó aldrei samþykkt heima, guðfræðin þar er bundin við kirkjuna. Ég er sálgæslufræðingur utan kirkju og starfaði innan heilbrigðisgeirans.“
Melkorka mála þetta verk samhliða krabbameinsmeðferð bróður hennar.
Ofbeldi hefur áhrif á fyrirburafæðingu
„Þegar kom að því að ákveða lokarannsóknarefni fyrir meistararitgerðina vandaðist málið. Eftir tvær tilraunir að verkefni ákvað ég að berjast fyrir því að fá að skrifa um mína eigin sögu eða ethno authobiographic research. Ég rannsakaði sjálfa mig, ferlið í samskiptum við sjúkrastofnanir og ferli okkar mæðgna, auk þess sem ég tók viðtal við sjö konur sem voru beittar kynferðislegu og líkamlegu ofbeldi sem börn og ungar konur. Ég hafði ákveðna rannsókn til viðmiðunar og þá með tilliti til kvenna sem áttu fyrirbura en rannsóknir sýna að ein af hverjum fjórum konum sem hafa verið í og voru í ofbeldissamböndum fæða fyrirbura. Ég var með leiðbeinanda frá University of South Florida sem átti fatlaða dóttur og hafði rannsakað ofbeldi gagnvart fötluðum þar sem þau vistast.“
Rannsókn Ólafar sýndi að kona sem er „brennimerkt eftir ofbeldissamband“ eða er í ofbeldissambandi, glímir við afleiðingar þess og fær litla sem enga hjálp, fæðir frekar fyrirbura. „Það sem gerist á meðgöngu hjá konum sem búa í ofbeldissamböndum er að ofbeldið eykst til muna. Þá eru konurnar viðkvæmari og varnarlausari. Þetta er mín reynsla og líka reynsla þeirra kvenna sem ég ræddi við. Margir spyrja: Af hverju fórstu ekki? Staðreyndin er sú að þetta er Stokkhólmsheilkenni. Þetta var ástæðan fyrir því að ég sótti fast að fá að gera þessa rannsókn, sem er fyrsta ethno authobiographic-rannsóknin á þessu sviði sem var gerð í Hollandi.
Ein konan í minni rannsókn var beitt kynferðislegu ofbeldi af afa sínum og amman horfði á. Önnur kona var beitt mjög grófu ofbeldi þegar hún fór í sveit á sumrin. Báðar eru þær fyrirmyndarkonur í dag og þú myndir aldrei ímynda þér annað en að allt hefði verið gott í þeirra uppvexti. Rannsókn mín var læknisfræðileg, siðfræðileg og guðfræðileg og sýndi að það óeðlilegt ferli í boðefnum heilans hjá þessum konum sem kemur af stað fyrirburafæðingu.
Ofbeldi hefur löng og viðvarandi áhrif, meðal annars á heilann. Fólk getur komið eðlilega fyrir en þeir sem hafa verið beittir ofbeldi geta átt erfitt með líkamlegt samneyti við maka sinn, hluti af lífinu er dáinn og farinn. Konurnar sem ég talaði við í rannsókninni voru venjulegar konur, í góðum stöðum og frá góðum heimilum fyrir utan konuna sem afi og amma beittu kynferðisofbeldi. Þetta er alheimsvandamál sem finnst á okkar litla landi eins og annars staðar. Ofbeldi gengur á milli kynslóða innan fjölskyldna og að sama skapi eru ofbeldismenn og -konur búin til.“
Melkorka tók starfsnám í meistaranáminu og fór á starfstöð þar sem var fólk með heilabilun. „Þarna var fólk með ákominn heilaskaða eftir slys, sjálfsvígstilraunir og heilablóðföll. Þá var ég nýbúin að fregna, eftir rannsókn á sjálfri mér, að ég væri með alvarlega heilaáverka eftir líkamlegt ofbeldi sem ég var beitt árið 1972 og allar líkur á að ég gæti fengið er heilablæðingu hvenær sem er. Ég ákvað að hlusta ekkert á þetta. Eftir námið lét ég gera aðra rannsókn og í ljós kom að ég er með mikinn örvef í heila sem er afleiðing af heilablæðingum og ég er útsett fyrir að fá heilablóðfall. Þetta eru afleiðingar ofbeldis. Kannski er það bara mín lífsbjörg að ég hafi einhverja heilabilun,“ segir Melkorka glettin og brosir sínu bjarta brosi.
Melkorka hefur velt fyrir sér hvers vegna sumir beita ofbeldi og hvar það eigi upptök sín. „Hvers vegna beitir manneskja ofbeldi í nánu sambandi? „Ég skynja einmanaleikann og sársaukann sem býr innra með ofbeldismanninum. Og ég skynja líka eigið ofbeldisfræ vegna þess að ég er alin upp við þetta sem barn á upptökuheimilum og veit hvernig þetta í raun er.“
Melkorka á síðasta starfsdeginum sem sálgæslufræðingur.
Boðið starf til að vinna með eigin aðferð
Þegar Melkorka var 63 ára var henni boðið starf sem sálgæslufræðingur í Hollandi á heimili fyrir fólk með heilabilun. „Þar fékk ég að nota aðferð sem byggðist á minni eigin aðferðafræði, hvernig ég nálgaðist þann sem var veikur, var að fara að deyja eða aðstandendur. Í Hollandi þarf maður að biðja um leyfi ef maður vill fá að snerta fólk, halda í höndina á því eða faðma. Ég notaði þetta mikið. Mikilvægast í sálgæslunni er að hlusta og ef skjólstæðingur hefur þörf fyrir líkamlega nánd af þessu tagi, þá má það. Ég var þarna í tvö ár en þá fluttist ég til Spánar. Þar hef ég verið síðan en ég sneri mér að fasteignarekstri og leigi út ferðamannaíbúðir. Auk þess mála ég myndir. Ég er sátt við sjálfa mig eins og ég er. Ég hef ekkert til að skammast mín fyrir. Ég er eins og fuglinn Fönix, ég rís alltaf upp og ég á mann sem er algjör engill,“ segir hún og brosir. „Ég er ekkert stolt af því að hafa þurft að þola ofbeldi en þakklát fyrir að hafa haft þor til að tala um mína reynslu. Því miður lifum við á tímum þar sem ofbeldi er alls staðar, styrjaldir, morð og reynsla drengjanna af Bakkakoti er nærtækt dæmi. Ofbeldissaga fjölskyldu minnar er hins vegar búin, henni lýkur með mér.“
Ragnheiður Linnet blaðamaður skrifar fyrir Lifðu núna.
