Steingerður Steinarsdóttir ritstjóri Lifðu núna skrifar.
Þessi spurning var iðulega borin fram af Dr. Phil í þáttunum hans þegar komið var upp þrátefli í samskiptum gesta hans. „Do you want to be right or do you want to be happy?“ Spurði þá sjónvarpþerapistinn þekkti og iðulega sljákkaði þá verulega í þeim aðila sem hvað harðast gekk fram. En þótt þættirnir yrðu dramatískari og yfirgengilegri með árunum og Dr. Phil sjálfur æ ósparari á niðursoðna visku verður því ekki neitað að í þessari spurningu er falin mikil viska. Mér varð hugsað til þessa þegar fréttir bárust af því að upp úr meirihlutaviðræðum í Hafnarfirði hefði slitnað eftir trúnaðarbrest.
Framsóknarmenn töldu sig í óformlegum viðræðum en sjálfstæðismenn að þeir hefðu handsalað samkomulag og hvor um sig hafði án efa rétt fyrir sér. Hvernig er það hægt? Spyr þá einhver. Jú, eftir handtakið höfðu verið hringd símtöl og hversu skýrt var að kveðið í þeim samtölum er það sem styrinn stendur um.
Þurfum við alltaf að hafa rétt fyrir okkur? Og þótt við höfum rétt fyrir okkur hvað er unnið með því að neyða aðra til að viðurkenna það? Við vitum öll að í samskiptum geta upplifanir fólks af sama atburði verið mjög mismunandi. Það sem einum þykir virðingarleysi, yfirgangur og ókurteisi kann öðrum að þykja sjálfsögð hreinskiptni og eðlileg framkoma.
Staðreyndir er ekki bara staðreynd
Jafnvel þegar kemur að staðreyndum er blæbrigðamunur á hvernig við túlkum hlutina. Hver man ekki eftir myndinni af kjólnum sem flaug um Internetið og einn sá bláan kjól, annar gulan sumir sóru og sárt við lögðu að hann væri grænn og gott ef ekki voru fleiri tillögur að litnum. Samt sáu allir sömu ljósmyndina. Hvernig við tengjum við staðreyndir er líka misjafnt og stundum komum við að borðinu með meiri og dýpri þekkingu en hinir og lítum þess vegna öðruvísi á málin. Og þá kemur enn ein spurningin, hversu nákvæm þurfum við að vera?
Er algjörlega nauðsynlegt að tíunda hvern einasta punkt og kommu eða telja allar baunirnir á kílóspoka af baunum? Getum við ekki bara orðið ásátt um að punktar og kommur eru góð leiðarmerki í öllum texta og í kílói góður slatti af baunum? Umburðarlyndi er ansi hagræn dyggð að iðka því hún skilar manni langt í átt að góðum samskiptum.
Þegar freistingin að leiðrétta aðra og taka yfir samræðurnar verður nánast ómótstæðilega er gott að hugsa til þess þegar við sátum síðast með hjónum sem leiðréttu hvort annað stöðugt. Oft er beinlínis óþægilegt að verða vitni að slíku og viljum við þá bjóða öðrum upp á að þurfa að þola slíkan vandræðagang?
Minnið er brigðult
Minnið er brigðult fyrirbæri og enginn ætti að treysta um of á sitt. Við höfum öll fullyrt ranglega að eitthvað hafi gerst þennan eða hinn daginn og mátt kyngja því að svo var alls ekki. Iðulega hefur líka verið rekið ofan í mann hin og þessi smáatriði sem maður taldi sig sko aldeilis muna. Það hendir meira að segja að maður telur sig hafa verið staddur á staðnum þegar eitthvað gerðist en var í raun víðs fjarri. Að heyra aðra segja söguna aftur og aftur síast inn og að lokum finnst manni að maður hafi verið þarna. Þess vegna ætti alltaf að fara varlega í að grípa fram og eyðileggja flæði frásagnar hjá fjölskyldumeðlim með því að segja: „Nei, þetta var ekki svona!“
Nú og svo er það líklegt til að eyðileggja brandarann ef vinur þinn eða fjölskyldumeðlimur ætlar að vera fyndinn. Á Íslandi hefur alltaf verið haft að orðtaki að góð saga eigi ekki að gjalda sannleikans og hvers vegna er þá svo nauðsynlegt að leiðrétta sífellt þegar verið er að segja gamansögu jafnvel þótt vissulega hafi atburðarrásin ekki verið alveg svona. Þegar sagan fjallar um okkur sjálf kostar það auðvitað umtalsvert örlæti og umburðarlyndi að leyfa sögumanninum að gera grín að okkur. Auðvitað má húmorinn ekki vera rætinn og verða háði. Það er sárt en vonandi getur maður svarað í sömu mynt einhvern tíma seinna eða jafnvel um leið og hinn þagnar.
Það er góður eiginleiki að geta hlegið að sjálfum sér. Við getum það öll ef við finnum að verið að hlæja með okkur en ekki að okkur. Og fátt er eins dásamlegt og hlátur. Hann er svo lýsandi fyrir persónuna og við þekkjum hlátur okkar nánustu þegar við heyrum hann jafnvel þótt við sjáum manneskjuna hvergi. Góður húmor og að geta hlegið að sjálfum sér sýnir að manneskjan er klár og skapandi og ekki of fastur í smáatriðunum. Auðvitað þurfa allir að muna að aðgát skal höfð í nærveru sálar og það getur skipt máli hvernig fólk er stemmt þegar farið er að gantast við það og að því. Við verðum að hlusta og horfa á viðbrögðin og lesa í blæbrigði áður en við drögum fram einhverjar skemmtisögur af fjölskyldumeðlimum. Og í því tilliti tel ég að ég hafi algjörlega rétt fyrir mér.
Steingerður Steinarsdóttir ritstjóri Lifðu núna skrifar.
