Ömmur vinna minna, hafa lægri tekjur og fá oftar öndunarfærasýkingar eftir að þær eignast barnabörn. Þetta eru helstu niðurstöður nýrrar rannsóknar frá Lýðheilsustofnun Noregs (FHI). Niðurstöðurnar eru tíundaðar á vefsíðunni viover60.no og fróðlegt væri að vita hvort hið sama sé uppi á teningnum hér á landi einkum í ljósi þess að erfitt hefur reynst að fá leikskólapláss fyrir börn víða á höfuðborgarsvæðinu undanfarin ár og ömmur og afar hafa í fjölmörgum tilfellum tekið að sér að brúa bilið þar til pláss fæst til að gefa foreldrunum kleift að halda störfum sínum.
Fjölmargar rannsóknir hafa snúist um að kanna áhrif foreldrahlutverksins á efnahag og andlega líðan fólks. Mun minna er hins vegar vitað um hvernig líf fólks breytist þegar það verður afi eða amma. Þótt blessun fylgi barni hverju og flestir fagni því að fá barnabörn skapar það óneitanlega meira álag á fjölskyldur. Húsnæðismarkaðurinn á Íslandi skapar þungar byrðar á yngri heimili og eðlilegt að eldri kynslóðin reyni að létta undir með þeim yngri þegar hægt er. Oft er foreldrum það þröngur stakkur skorinn að þeir geta ekki leyft sér fjárhagslega að sleppa úr vinnu og margir búa einnig við þá hættu að missa stöðu sína ef þeir mæta ekki því vinnuframlagi sem ætlast er til. Norska rannsóknin sýndi að þar í landi hefur það mun meiri áhrif á konur en karla þegar barnabörn bætast í fjölskylduna og það hefur áhrif á stöðu eldri kvenna á vinnumarkaði.
Tekjur lækka og vinnuframlag minnkar
Rannsóknin sýnir að bæði afar og ömmur draga úr þátttöku sinni á vinnumarkaði eftir að fyrsta barnabarnið fæðist.
Maria Lyster Andersen, doktorsnemi við Frjósemi- og heilsumiðstöð Lýðheilsustofnunar Noregs var í viðtali við norska vefinn og sagði að vitað væri að barneignir hefðu meiri áhrif á launaþróun og starfsframa kvenna en karla en rannsóknin sýndi þá óvæntu niðurstöðu að hið sama ætti við um ömmur. Samkvæmt rannsókninni lækka tekjur ömmunnar að jafnaði um 14% á fyrsta áratug fyrsta barnabarnsins. Þetta gerist ekki hjá konum í sambærilegri stöðu sem ekki eru orðnar ömmur en hjá öfum er munurinn um 9%.
Ein skýring gæti verið sú að fólk, þá aðallega konurnar, fari fyrr á eftirlaun eða minnki starfshlutfall sitt til að verja meiri tíma með barnabörnunum. Haldi amman áfram fullu starfi eru laun hennar engu að síður 12% lægri en kvenna í svipaðri stöðu sem ekki eiga barnabörn þegar barnið fagnar 10 ára afmæli. Sambærileg lækkun hjá öfum er aðeins 2%. Rannsakendur telja líklegast að það sé vegna þess að amman hafi ákveðið að setja aðstoð við börn sín og barnabörn í forgang og starfsferillinn settur í annað sæti.
Fleiri sýkingar en færri geðræn vandamál
Rannsóknin sýnir einnig að öndunarfærasýkingum fjölgar meðal nýrra afa og ömmu. Þetta þekkja einnig foreldrar ungra barna. Aukningin er mest á öðru og þriðja ári eftir fæðingu fyrsta barnabarnsins, þegar börn eru á leikskólaaldri og bera gjarnan með sér sýkingar heim.
Tveimur árum eftir fæðingu barnabarns leitar nær fjórðungur ömmu til læknis vegna öndunarfærasýkingar. Til samanburðar gildir það um einn af hverjum átta öfum. Fyrir fæðingu barnabarnsins hafði um ein af hverjum sjö konum, sem síðar urðu ömmur, leitað til læknis vegna slíkra sýkinga á árinu. Hjá körlum var hlutfallið um einn af hverjum tíu. Aukningin reyndist því meiri hjá ömmum, eða 56%, samanborið við 31% hjá öfum.
Á hinn bóginn leita afar og ömmur síður til heimilislæknis vegna geðrænna vandamála. Samkvæmt rannsókninni eru líkurnar á slíkri heimsókn um 4,5% minni en hjá jafnöldrum sem ekki hafa enn eignast barnabörn. Hlutverk afa og ömmu getur veitt fólki mikla gleði og tilgang. Því er skiljanlegt að margir kjósi að vinna minna til að verja meiri tíma með barnabörnunum og uppskeri í staðinn aukna meðvitund um tilgang í lífinu og um leið meiri hamingju og lífsgæði. Norsku rannsakendurnir telja þess vegna mikilvægt að samfélagið viðurkenni það ólaunaða umönnunarstarf sem afar og ömmur sinna og finna leiðir til að jafna álagið milli kynjanna.
Yfir 213 þúsund einstaklingar skoðaðir
Rannsóknin byggði á gögnum úr þjóðskráarkerfum Noregs og náði til allra einstaklinga sem fæddust á árunum 1950 til 1960. Alls voru rúmlega 213 þúsund einstaklingar sem urðu afi eða amma í fyrsta sinn á árunum 2007 til 2018 teknir til skoðunar. Rannsakendur fylgdust með þróun heilsu, tekna og atvinnuþátttöku bæði fyrir og eftir fæðingu fyrsta barnabarnsins. Rannsóknin var birt í hinu virta vísindariti Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS).
Steingerður Steinarsdóttir ritstjóri Lifðu núna skrifar.
