Eitt sinn var að sagt að galdurinn við að eldast vel væri að varðveita barnið í sjálfum sér. Hrefna Guðmundsdóttir vinnusálfræðingur og markþjálfi er sammála því að svo sé en telur að hægt sé að kenna fólki að þekkja og rækta með sér þá eiginleika barnsins sem mestu skipa til að viðhalda lífsgleðinni. Hún býður upp á námskeiðið, Þriðja æviskeiðið með augum jákvæðrar sálfræði þar sem allt miðar að því að kveikja eða endurvekja lífsþorstann.
Hrefna Guðmundsdóttir
Af hverju heldur hún að jákvæð sálfræði nýtist eldra fólki? Er það ekki búið að læra allar sínar lexíur í lífinu og því með allt sitt á hreinu?
„Við lifum mun lengur en áður og þegar við komumst á miðjan aldur breytast hlutverk okkar mjög hratt,“ segir hún. „Fram að því höfum við verið upptekin af uppeldi barna, byggja upp starfsferil og fullnægja metnaðnum. Allt í einu horfum við fram á tíu til tuttugu aukaár eða meira, hvað ætlum við að gera við þessa gjöf? Kannski fyndið til þess að hugsa að þegar tekur að styttast í endalokin þá hefur maður allt í einu rosalega mikinn tíma. En er það ekki stórfenglegt. Það er talað um að þetta sé tíminn þegar við höfum meiri visku og sjáum heildarmyndina (kristal greind eða fljótandi greind, tökum fleiri þætti inn í yfirsýnina en nokkru sinni áður), getum endurmetið og sett fókusinn á það sem skiptir okkur mestu og upplifað meiri lífsfyllingu en áður. Það er sem sagt ekki of seint að vaxa og þroskast. Ég ætla ekki að vera með öll svörin á þessu námskeiði, við ætlum bara að fara í gegnum ákveðin inngrip saman og sjá hvað kemur til okkar. Það virðist vera að þótt þetta sé tími einhverrar hnignunar, þá er þetta líka tími þar sem innsæi dýpkar, viska eykst og sambönd verða merkingarbærari, jákvæðni og vellíðan verður jafnvel meiri og við færumst frá árangri í meiri nægjusemi, vera hér og nú og njóta.
Hrefna í útgáfuhófi seinni bókar sinnar, Stories of Love and Happiness
Verkfæri jákvæðrar sálfræði
Hver eru þá þessi helstu verkfæri jákvæðrar sálfræði?
„Að leita eftir að þjálfa upp þakklæti, leita að plúsunum í lífinu, staldra við með aðferðum núvitundar og að ganga um í upplifun, vera forvitin – ekki á neinum hraða, við ætlum að skoða betur styrkleika okkar og hvar eru tækifæri að nota þá meira. Ekki leitast alltaf við að laga sjálfan sig heldur fá kraft úr því að skoða hvað er bara alveg eins og best verður á kosið. Við ætlum að skoða tilgang og merkingu, skoða hvað raunverulega gefur okkur kraft og ánægju, við ætlum að skoða tengslanetið okkar og skoða ný tækifæri þar. Við ætlum að sýna okkur mildi og sjálfsumhyggjur og setja mörk og vera opin fyrir að læra eitthvað nýtt. Fara frá hnignun í möguleika, vera meira en eiga og gera. Við munum líka skoða góðverk og góðmennsku. Á þessum aldri eru flestir komnir á það stig að vilja gefa af sér. Við munum kafa ofan í viðhorf, helstu kenningar um viðhorf, hvernig þau myndast og hvernig við getum haft áhrif á eigin viðhorf.
Carol Dweck setti fram mjög áhugaverða kenningu um hvernig við myndum viðhorf. Þegar til vel gengur hjá okkur þegar við erum krakkar og þróum við með okkur viðhorfið, vá þetta er spennandi, þetta er gaman. Ég ætla að leggja mig alla fram og sjá hvað kemur út úr þessu. Hins vegar ef við rekumst á vegg og eitthvað gengur illa og við erum ekkert sérlega góð í einhverju þá þróum við með okkur staðnað viðhorf. Segjum við okkur sjálf, viltu nokkuð vera að reyna þetta? Þetta mun ekki ganga hjá þér, sennilega er þetta ekki rétti tíminn og þú ekki rétta manneskjan. Svo förum við í gegnum lífið spilandi þessar tvær kassettur eða spólur á víxl, svona eins og engillinn og djöfullinn sem sitja hvor á sinni öxlinni og hvísla hvor í sitt eyra og svo velur maður leið. Við ætlum að kafa svolítið ofan í þessi fræði og skoða vel eigin viðhorf, hvar þau halda aftur af okkur og hvað þau eru okkur til framdráttar.“
Í hamingjugöngu í miðbænum.
Að sýna sjálfum sér mildi
Meðan við erum á vinnumarkaði finnst okkur oft að alltaf skorti tíma til að gera það sem okkur helst langar til. Margir horfa því með tilhlökkun til eftirlaunaáranna og ætla þá að láta drauma sína rætast og nýta tímann til alls þess sem sat á hakanum. En væntingarnar standast iðulega ekki, heilsubrestur kann að koma til eða fjárhagsstaðan reynist ekki eins góð og menn vildu. Þá getur verið erfitt að vera jákvæður. Hvað gera menn þá?
„Við þurfum öll að sýna okkur mildi. Það er alltaf þannig með lífið að maður sér það fyrir sér frá A-B en svo er það alls konar og skapandi hugsun fer með okkur hvert sem er,“ segir Hrefna. „Á þessu námskeiði munum við læra að sýna sveigjanleika, skoða hvar eru möguleikar og hvar þarf ég einfaldlega að vera góð við sjálfa mig og setja mörk, læra inn á sjálfa mig á nýjan hátt. Mér finnst Krabbameinsfélagið hafa gefið okkur góða áminningu og kennt okkur vel að lífið er núna.“
Það er hægt að rækta með sér forvitni á margan hátt.
Munu læra hvert af öðru
Hrefna talar einnig um að best sé ævinlega að byrja frá þeim stað þar sem maður er staddur akkúrat í augnablikinu, í stað þess að sakna þess sem maður hafði að einbeita sér að því sem maður þó getur. En hvenær byrjar námskeiðið?
„Fyrsta skiptið er 13. febrúar og við hittumst upp frá því einu sinni í viku í sjö skipti, verðum saman í tæpa 2 mánuði. Við erum eingöngu á netinu og hver tími er frá kl. 13-15. Ég mun leggja áherslu á að allir taki virkan þátt. Það kæmi mér heldur ekki á óvart að einhverjir í hópnum hafi verið að lesa eitthvað áhugavert sem tengist efni námskeiðsins og við munum því læra hvert af öðru. Sem dæmi eru til bækur um: How to become 50 year old, How to become 60 year old, How to become 70 year old, og svo framvegis. Hvað er áhugavert fyrir okkur að lesa það er svo margt til, líka um heilann, við munum skoða það.“
Náttúran færir okkur saman
Fyrir átta árum kom út bókin, Why are Icelanders so Happy? Hrefna skrifaði þá bók ásamt Heiðrúnu Ólafsdóttur og fyrst verið er að tala um jákvæðni og hamingju er ekki úr vegi að spyrja hvort þær hafi komist að einhverri niðurstöðu um hvers vegna Íslendingar eru svona hamingjusamir?
„Í fyrsta lagi höfum við ekki verið mikið í stríðsátökum eða átt í landamæradeilum,“ segir hún. „Við erum eyja hér úti í ballarhafi. Hingað til höfum við getað treyst fólki úti á götu, við treystum lögum og reglum og stofnunum samfélagsins. Við höfum búið við velferð og fengið að menntast og átt gott heilbrigðiskerfi. Hér hefur einnig verið lítið atvinnuleysi. Svo held ég, og það er bara mín kenning, að við vitum að við lifum ekki af í þessu landi nema við hjálpumst að. Náttúran hefur fært okkur nær hvert öðru og fámennið. Það eru sterkari félagsleg tengsl hér og Íslendingar eru flestir með sterkt bakland. Það er staður fyrir flesta.
Við vitum líka að samskipti eru að breytast. Í fréttum nýlega var sagt að það er orðið algengara að fólk innan fjölskyldna talist ekki við. Við erum kannski ekki eins fær í að vera saman. Hamingja var mest árið 2001, þá mældist hún 8,3 en núna er hún 7,5 og fer lækkandi. Fyrst var það unga fólkið og þeir eldri sem mældust hamingjusamastir en núna er unga fólkið vansælast. Það er breyting frá upphafi mælinga en yfirleitt verðum við hamingjusamari með aldrinum. Þess vegna ættu þeir sem koma á námskeiðið til mín að vera á ansi góðum stað eða þar til heilsan fer alvarlega að fara.“
Þriðja æviskeiðið er góður tími til að rækta gömul vináttubönd og binda ný.
Að styrkja vináttuböndin og binda ný
Samheldnin virðist vissulega vera að minnka og mikið þurfti að ganga á hér áður fyrr áður en fjölskyldumeðlimir slitu samskiptum. Undanfarið hefur þetta verið mikið í umræðunni í ljósi mjög svo opinberra deilna innan Beckham-fjölskyldunnar. Er það eitthvert nýtt mynstur?
„Það virðist í það minnsta vera einhver bylgja í Bandaríkjunum,“ segir hún. „Þetta snýst um að vera séður. Við höldum oft að allt sé í lagi í fjölskyldum en svo reynist það ekki vera svo. Þetta er ekki beint á efnisskrá á námskeiðinu en við munum skoða samskipti og mörk, t.d. hvernig vinátta breytist. Á efri árum fara vinahópar að skipta meira máli. Sumir eru einnig búnir að missa maka sinn eða hafa skilið, og þá verður heldur betur breyting á lífinu. Við höldum alltaf að við verðum saman út lífið en það gengur ekki alltaf þannig fyrir sig.
Okkur nútímamönnum virðist skorta forvitni hvert um annað og tilhneiging í að einangrast. Við ætlum að reyna að sjá veröldina eins og nýja og spennandi, skoða hana eins og túristar. Forvitni er eiginleiki sem liggur okkur nærri þegar við erum nýkomin í þennan heim en á þessum aldri þurfum við svolítið að láta ýta við okkur. Við ætlum að skoða t.d. hvar eru tækifæri til að kynnast nýju fólki og sem betur fer er til fólk sem eignast vini á öllum aldursskeiðum. Við vitum að mannleg samskipti eru það sem gera okkur hamingjusömust og óhamingjusömust.“
Hrefna lærði í Bretlandi og sérhæfði sig í vinnusálfræði og jákvæðri sálfræði. Hún vann hjá Vinnumálastofnun í tíu ár en hefur undanfarið unnið sjálfstætt. Hún er einnig höfundur bókarinnar, Stories of Love and Happiness en frekari upplýsingar um námskeiðið er að finna á slóðinni: https://hamingjuvisir.com/2025/12/19/thridja-aeviskeidid-med-augum-jakvaedrar-salfraedi-namskeid/
Steingerður Steinarsdóttir ritstjóri Lifðu núna skrifar.
