Ekki er langt síðan að flestir kímdu í barminn þegar barst í tal ótti sumra við kjarnorkuvá og stríðsógnir. Fólk sem byggði sér neyðarskýli neðanjarðar á lóðum húsa sinna þótti skrýtið og við hin skynsamari en þau. En í dag er ekki eins fyndið að búa sig undir yfirvofandi neyð. Yfirvöld hafa meira að segja hrundið af stað auglýsingaherferð þar sem roskin hjón hjálpa yngra pari að koma sér burtu, hin eldri með allt á hreinu en hin vægast sagt illa undir búin. Rauði krossinn hvetur Íslendinga til að útbúa viðlagakassa eða 3 daga kassa sem inniheldur allt sem fjölskyldan þarf til að komast að í þrjá daga ef ógn steðjar að.
En hvers vegna erum við skyndilega svo meðvituð um nauðsyn neyðarviðbúnaðar af þessu tagi? Eldgosahrinan á Sundhnúksgígaröðinni og rýming Grindavíkur er auðvitað ein ástæða. Sú náttúruvá hefur minnt okkur á að við búum í landi sem sífellt er í mótun og hvenær sem er getur náttúran tekið af okkur mönnunum völdin. En það er ekki allt. Úti í heimi geisa stríð, sum nærri okkur, önnur fjarlægari en ógnin er áþreifanleg. Ekki þarf mikið að breytast til að allur heimurinn logi í ófriðarbáli.
Neyðarviðbúnaður er þess vegna ekki lengur eitthvað sem samsæriskenningasmiðir og taugaveiklaðir einstaklingar þurfa að hugsa um, viðbúnaður vegna yfirvofandi ógnar er einfaldlega orðinn umræðuefni skiptir máli og ætti að færa í tal við eldhúsborðið heima, við nágrannann í hverfinu, á kaffistofunni í vinnunni og meðal félaga og vina.
Loftslagsbreytingar eru farnar að skila áþreifanlegum breytingum á veðurfari heimsins og við vitum ekki hvernig þau mál þróast. Enn virðast stjórnmálamenn og valdafólk í heiminum ófært um að taka á málum á þann veg að hægt sé að snúa þróuninni við. Smátt og smátt hefur tilvera okkar orðið æ háðari netinu en í dag vitum við að þar er ekkert öruggt. Svindlarar ná aðgangi að hjörtum fólks, peningum þess, persónuupplýsingum og brjótast inn í tilveru þína gegnum tölvuna. Fyrirtæki, ríki, sveitarfélög og aðrir opinberir aðilar eru ekki öruggir heldur. Margvíslegar stafrænar ógnir steðja að þeim líka og hvar erum við stödd ef einhver aðili ákveður að taka yfir eða rjúfa samband okkar við netið?
Þegar allt þetta er upptalið virðist framtíðin sannarlega ekki björt og það að búa sig undir að eitthvað geti farið úrskeiðis skynsamlegt fremur en eitthvað til að flissa að í góðra vina hópi. Að búa sig undir að veröldin geti breyst þarf ekki að snúast um ótta eða að hefjast strax handa við að grafa sér holu í garðinum sínum. Það er gott að byrja einfaldlega á að taka saman 3 daga kassa, eins og Rauði krossinn hvetur til. Við getum líka hugsað vel um eigin heilsu, hreyft okkur og byggt upp styrk sem mun koma sér vel ef við þurfum til dæmis að yfirgefa heimili okkar, eins og Grindvíkingar. Við getum verið meðvitaðri um netöryggi, skipt t.d. reglulega út lykilorðum í tölvunni, taka öllum tölvupóstum frá ókunnugum með varúð og samþykkja ekki allar vinabeiðnir sem okkur berast á samfélagsmiðlum.
En það er líka mikilvægt að huga að því hvernig við ætlum að standa með hvert öðru þegar og ef eitthvað gerist, stórt eða smátt. Ætlum við að vera eldri hjónin sem bjóða þeim yngri far eða viljum við bruna framhjá? Það er ekki langt síðan að samhjálp var ekki bara hugtak á Íslandi heldur sjálfsagður hlutur. Nágrannar heilsuðust yfir garðvegginn, drukku kaffi saman, slógu grasið hver fyrir annan og hringdu á hjálp ef þeir höfðu grun um að eitthvað væri að. Við getum aftur orðið þannig samfélag. Hvað ætlar þú að gera ef rafmagnið fer af? Ef farsímakerfið hættir að virka? Ef viðvörunarkerfin ýlfra og ísskápurinn er tómur? Hver getur hjálpað þér – og hverjum geturðu hjálpað?
Með sitt á hreinu
Viðbúnaður felst í að gera áætlun, vita hvernig þú ætlar að bregðast við neyðarástandi. Það er mikilvægt að hafa neyðarbirgðir til staðar með nægu vatni og mat og hlýjum teppum – en það er ekki nóg. Andlegur viðbúnaður er ekki síður nauðsynlegur til að fólk nái að halda ró sinni og bregðast einmitt rétt við. Þá kemur sér vel að vera búin að æfa viðbrögð sín, geta metið upplýsingar með gagnrýnum huga og láta ekki óttann ná tökum á sér.
Á tímum þegar fréttir, sögusagnir og skoðanir flæða yfir okkur úr öllum áttum, allan sólarhringinn er það á okkar ábyrgð að staldra við og spyrja: Er þetta endilega satt? Hver græðir á því að ég sé hrædd/ur eða reið/ur vegna þessa? Snertir þetta mig og líf mitt raunverulega? Get ég haft einhver áhrif á þetta mál? Þannig leggur þú kalt mat á hlutina og tekur stjórn á eigin viðbrögðum. Með því að taka ábyrgð á innra jafnvægi sínu, vitandi það að ýmsar kreppur geta komið upp í lífi okkar erum við að horfast í augu við framtíðina.
Steingerður Steinarsdóttir ritstjóri Lifðu núna skrifar.
