Saumaklúbbar eru ekki séríslenskt fyrirbæri þótt þeir séu algengir og hafi sennilega meiri þýðingu í nútímasamfélagi hér á landi en annars staðar. Þeir eru merkilegur hluti af kvennamenningu og arfleifð þeirra sem nú eru uppi en skoðum svolítið sögu saumaklúbbanna
Á hinum Norðurlöndunum eru þeir til en ekki mjög algengir. Margt bendir þó til að áður fyrr hafi þeir átt sinn sess í menningu sveitanna. Upphafið er löngun kvenna til að styðja hver aðra og skapa tengsl. Til Bandaríkjanna barst hefðin með hollenskum konum. Þær stunduðu bútasaum og á sléttunni miklu mynduðust sterk bændasamfélög. Þar nýttu konurnar efnisafgangi og saumuðu bútasaumsteppi. Þau voru hlý, falleg og umfram allt leið til að henda engu. Þar varð algengt að svokölluð quilting bees kæmu saman, einkum var það þegar eitthvað var framundan, brúðkaup eða barnsfæðing. Þá flutti gestgjafinn allt úr stofunni sinni, strengdi þar upp ramma og síðan komu konurnar með efnisafganga sína og allar lögðust á eitt að sauma teppi handa þeirri sem horfði fram á tímamót. Markmiðið var að ljúka teppinu á einum degi.
Stundum sá gestgjafinn um matinn en líka var algengt að þær kæmu allar með eitthvað og síðan færi hluti þeirra fram í eldhúsið og byggi til mat handa hinum. Um kvöldið komu svo karlarnir líka og allir borðuðu saman stóra máltíð. Þá var líka til í dæminu að slegið væri upp dansleik og skemmtun eftir matinn. Unga fólkið gat þá kynnst og ungu mennirnir fylgt heimsætunni af næstu bæjum heim í náttmyrkrinu og þar með lagt drög að næsta bútasaumsdegi þegar þeirra brúðkaup færðist nær. Í Bandaríkjunum er talið að þessi siður hafi farið að ryðja sér til rúms í byrjun nítjándu aldar, sumir telja raunar að nær lagi sé að telja upphafið um miðja öldina.
Góðar og vondar sögur
Eitthvað svipað tíðkaðist á hinum Norðurlöndunum nema þar prjónuðu konurnar, saumuðu og hekluðu. Stundum var tilgangurinn að setja upp basar og selja afurðina til styrktar góðu málefni en það kom líka fyrir að allt færi til þurfandi í nágrenninu. Þetta var vettvangur til að kenna hinum yngri handbragðið og leggja sitt af mörkum til samfélagsins. Þessi siður varð útbreiddur í lok nítjándu aldar og hefur líklega borist hingað frá Danmörku.
Í byrjun tuttugustu aldar fóru íslenskar konur að mynda saumaklúbba. Þær fundu fljótt að þarna var komin góð leið til að rækta tengslin og vináttuna. Margir höfðu þó horn í síðu saumaklúbbanna og vildu meina að þar fengi illkvittnin að blómstra og meiri áhersla væri lögð á slúður en hagnýta vinnu. Og víst sögðu konurnar hver annarri fréttir, bæði af sjálfum sér og öðrum. Þær leituðu einnig ráða, fengu útrás fyrir íþyngjandi sorgir og stuðning ef þær stóðu frammi fyrir erfiðum ákvörðunum. En hvort menn telja það söguburð og rætni eða sjálfsagðan hluta af mannlegum samskiptum er óumdeilt að þarna fór fram margvísleg kennsla. Konurnar kenndu hver annarri vinnubrögð við prjónaskap, sauma, hekl, vefnað og annan heimilisiðnað. Að vísu var mismunandi eftir áhugamálum og handlagni kvenna hversu mikil áhersla var lögð á handavinnuna. En fleira hékk á spýtunni.
Matarmenningin blómstraði
Gestgjafinn bauð upp á veitingar og sumar konur voru ákaflega metnaðarfullar í því tilliti. Það er því engin vafi að saumaklúbbar hafa haft mikil áhrif á matarmenningu Íslendinga því konur skiptust á uppskriftum að mat og fjölmargar uppáhaldstertur margra voru fyrst bornar á borð í saumaklúbbi. Nú og svo tóku brauðréttirnir að ryðja sér til rúms og sumir saumaklúbbar gáfu fermingarveislum ekkert eftir.
Saumaklúbbarnir voru leið fyrir fjölmargar konur til að rjúfa einangrun sína. Þær voru heimavinnandi og í sumum tilfellum voru næstu nágrannar lengra frá en svo að hægt væri að skreppa í kaffi fyrirvaralaust. Þegar líða tók á öldina stofnuðu konur saumaklúbbana yngri, þegar þær voru að útskrifast úr skóla eða flytja úr sveitinni í borgina. Þannig gátu þær leitast við að halda saman þótt hópurinn tvístraðist í margar áttir. Fundirnir voru allt frá einu sinni á ári upp í einu sinni í mánuði og flestir klúbbar voru í fríi yfir sumartímann. Þótt hlutverk saumaklúbba hafi töluvert breyst er hins vegar ánægjulegt til þess að vita að ekkert útlit er að fyrir að þeir leggist af.
„Og víst sögðu konurnar hver annarri fréttir, bæði af sjálfum sér og öðrum. Þær leituðu einnig ráða, fengu útrás fyrir íþyngjandi sorgir og stuðning ef þær stóðu frammi fyrir erfiðum ákvörðunum.“
Steingerður Steinarsdóttir ritstjóri Lifðu núna skrifar.
