Þegar grannt er skoðað er almennur skilningur á nauðsyn líkamlegrar hreyfinga hvort sem er fyrir börn eða fullorðna og allir hvattir óspart til þátttöku. En þegar kemur að listum hafa ráðmenn ákveðið að skera æ meira af fjármagni og niðurskurðurinn nú orðinn þannig að nálgast kyrkingartak. Afleiðingin er til dæmis sú að nú er alls ekkert svigrúm til að taka við fullorðnum nemendum inn í tónlistarskólana að sögn Róberts Þórhallssonar skólastjóri tónlistarskóla FÍH. Hann segir farir tónlistarskóla almennt ekki slétta.
„Til samanburðar eru framlög borgarinnar til íþróttafélaga margfalt hærri en til tónlistarskóla og annarrar listkennslu. En það finna sig alls ekki öll ungmenni í íþróttaiðkun og því er verið að þrengja að þeirra vali í tómstundanámi þegar kemur að listum,“ segir Róbert.
Að láta drauma rætast
Róbert Þórhallsson, skólasjóri tónlistarskóla FÍH.
,,Tónlistarnám úti á landi hefur í eðli sínu verið ólíkt því sem er hér í borginni. Þar hefur verið átak til þess að búa til þessa fallegu blöndu eldri og yngri nemenda,“ segir Róbert. „Öðru máli gegnir í borginni þar sem menn hafa ekki komið auga á kosti þess að kynslóðirnar mætist. Þar er bara hugsað um hversu margar krónur fást fyrir klukkutímann og öll athyglin hefur farið á börn og innflytjendur. Þeir sem eldri eru hafa ekki fengið neina athygli. Svona hefur það verið undanfarin 10-15 ár og svo tók steininn úr þegar manneskja frá borginni lagði stolt fram tillögu um að framvegis skyldi vera sett aldurstakmark inn í tónlistarskólana. Þetta þýddi að ef þú hefur ekki hafið nám fyrir 18 ára aldur geturðu ekki sest í tónlistarskóla í Reykjavík. Takmarkið fyrir söngvara er reyndar 26 ára af því þeirra hljóðfæri er ekki fullmótað fyrr en þá.“
Borgin útvistar þjónustunni og gefur lítið svigrúm
Róbert segir að borgin geti ekki rekið nógu marga tónlistarskóla fyrir alla sem vilja stunda tónlistarnám og útvisti þjónustunni þess vegna. ,,Þeir hlutast þess vegna mikið til um það hvernig við rekum skólana og gefa okkur mjög lítið svigrúm,“ segir Róbert. ,,Eins og staðan er núna gæti ég ekki, þótt ég gjarnan vildi, boðið upp á fullorðinsdeild. Ég fengi ekki fjárstyrk og þyrfti að rukka nemendurna fullt gjald sem þarf ekki að vera svo hátt ef boðið er upp á hóptíma. En vandamálið er að borgin er búin að halda yfir okkur refsivendi ef við tökum upp hjá sjálfum okkur að reyna eitthvað slíkt. Tveir skólar hafa lent illa í því en það er annars vegar tónlistarskóli Sigursveins sem bauð þeim sem vildu að taka námskeið í ukulele spili. Mjög margir voru áhugasamir og allir ánægðir. Hitt dæmið er tónlistarskólinn Harpan sem gerði það sama og bauð starfsfólki leikskóla í Reykjavík upp á ukulele námskeið en hugmyndin var að færa meiri tónlist inn í leikskólana og þátttakendur voru himinlifandi. Árið eftir mínusaði borgin upphæðina sem nam gjöldunum sem þessir skólar rukkuðu inn fyrir námskeiðin og lækkaði styrkinn til þeirra sem þýddi að auðvitað borgaði sig alls ekki að bjóða upp á slíka þjónustu. Svona binda þeir hendur okkar því auðvitað væri hægt að gera svo ótrúlega margt sniðugt og hugmyndaríkt og nýta húsakostinn og mannauðinn sem við búum yfir.“
Tvísetinn tónlistarskóli
Robert segir frá frábærri ferð tveggja tónlistarskóla sem farin var til Madríd í fyrra. „Þar var komið á snilldarkerfi þar sem fullorðnum var boðið upp á tónlistarnám á morgnana og krökkunum um eftirmiðdaginn að skólatíma þeirra loknum. Þar með hafi tónlistarskólinn verið tvísetinn og húsnæðið fullkomlega nýtt.
Það kemur ekkert í staðinn fyrir einkakennslu því þar gerist galdurinn en nú hefur netkennsla rutt sér til rúms. Ef þú ert tölvufær geturðu tekið gítartíma hjá spænskum gítarkennara en vandinn er auðvitað sá að þeir sem eldri eru vilja oftast frekar hitta kennara sinn. Í framtíðinni verður örugglega meira um að hver og einn verði fyrir framan sína tölvu að læra en tæknin er ekki alveg komin þangað ennþá og sumir þeirra eldri ekki nógu tölvufærir.“
Engin kennaradeild
„Kennaradeildin hjá okkur fluttist upp í Listaháskóla á sínum tíma en nú hefur henni verið lokað og það er grafalvarlegt mál,“ segir Róbert. „Gífurlegur skortur er á tónlistarkennurum en nú er staðan sú að eftir nokkur ár verða elstu tónlistarkennararnir komnir á eftirlaun en enginn til að taka við af þeim.“
Róbert segir frá tilraunum sem aðrir skólar hafi reynt og nefnir Söngskólann í Reykjavík. Þar er boðið upp á svokölluð söngkort sem eru ýmist upp á 5 eða 10 söngtíma. Þau kostuðu á síðasta vetri 81.000 eða 162.000 og nú er verið að endurskoða verðið fyrir næsta vetur. Fólk fær úthlutaðan kennara og staða nemandans metin og kennslu hagað samkvæmt því. Meðal þeirra sem hafa nýtt sér þetta úrræði er gjarnan fólk sem hefur lengi verið í kórum en vill efla röddina. Þetta fyrirkomulag hefur gengið upp og þeir sem geta borgað geta nýtt sér.
Tónlistarnám og geðheilsa fullorðinna
Skólagjöld eru það sem skólarnir rukka inn til að halda við húsnæði og tækjakosti á meðan laun kennara eru greidd af borginni.
„Þegar aldurstakmarkið var sett á skólana þurftum við að víkja 10 manns úr skólanum og þar á meðal var maður sem sagði okkur að hann hafi þurft að sækja sálfræðitíma í allmörg ár en hafi ekki haft þörf fyir þá á meðan hann hafi verið í námi hjá okkur. Við fórum um daginn á fund með Samtökum atvinnulífsins og þegar þeir sáu skólagjöldin sem nemendur greiða sögðu þeir: Þetta er nú ódýrasta sálfræðiþjónusta sem við höfum séð. Það er svo áríðandi að ráðmenn átti sig á þessari staðreynd,“ segir Róbert.
Kennarar nauðbeygðir til að kenna á mörgum stöðum
,,Hitt vandamálið er að það er búið að herða svo sultarólina að kennarar okkar neyðast til að kenna á mörgum stöðum, allt upp í þremur skólum, til að ná upp í þokkaleg laun. Síðustu 10 ár hafa framlög til tónlistarskóla dregist saman um 50% ef launavísitalan er tekin með. Þetta er raunveruleikinn sem við blasir við okkur núna,“ segir Róbert.
„Þegar kennari er búinn að fara á milli þriggja skóla að kenna áður en hann fer svo gjarnan í spilamennsku sjálfur að kvöldi og um helgar er hann ekki tilbúinn til að taka að sér námskeiðahald um helgar. Það þýðir að ég hef ekki starfskrafta til að taka þátt í öllum snjöllu hugmyndunum sem við búum yfir.“
Styðja ekki við „hobbynám“ fullorðinna
Róbert segir að það hafi verið gefin út skipunin fyrir nokkrum árum að borgin styðji ekki við ,,hobbynám“ fullorðinna. „Við vitum öll að tónlistariðkun hefur verulega jákvæð áhrif bæði á börn og fullorðna,“ segir Róbert. „Þess vegna er svo sorglegt að tónlistarnám sé ekki metið að verðleikum og ráðamenn sjái það sem útgjaldalið sem megi skera niður. Nú eru til dæmis ekki tónmenntakennarar lengur í grunnskólum borgarinnar. Lögum um grunnskóla var breytt þannig að nú er orðið til eitthvað sem heitir listkennsla og undir það regnhlifarheiti fellur dans, leiklist og tónlist. Samanburðurðurinn á milli danskennslu og tónlistarkennslu er tónlistinni alltaf í óhag af því að eðlilega er miklu ódýrara að ráða inn einn danskennara sem kennir 30 manns í einu en tónlistarkennara sem kennir einum í einu. Tónlistin verður þannig alltaf út undan.
Að láta drauma rætast
Margir lærðu á hljóðfæri sem börn en hafa ekki borið gæfu til að halda kunnáttunni við. Svo þegar komið er að starfslokum og tími til að rækta áhugamálin verður meiri læðast hugmyndirnar að fólki um að taka aftur til við hljóðfæraleikinn eða sönginn. En þá eru góð ráð bókstaflega mjög dýr því nú hafa ráðamenn hagað málum þannig að hljóðfæranám í tónlistarskólum er, eins og er, bara fyrir unga nemendur. „Við vitum að ekki eru allir fullorðnir svo lánsamir að geta greitt fyrir rándýrt tónlistarnám sem myndi gera meira fyrir alla en fólk gerir sér grein fyrir,“ segir Róbert og brennur fyrir því að geta boðið áhugasömum á öllum aldri upp á frábært tónlistarnám eins og einungis fólk undir 18 ára aldri á nú kost á.
Sólveig Baldursdóttir, blaðamaður Lifðu núna skrifar.
