Björn Snæbjörnsson formaður Landssambands eldri borgara.
Við þinglok 2026 náðist mikilvægur áfangi í réttindabaráttu eldra fólks þegar Alþingi samþykkti einróma frumvarp Nönnu M. Gunnlaugsdóttur og meðflutningsmanna hennar um breytingar á gildistíma ökuskírteina eldri ökumanna. Með lagabreytingunni er komið til móts við kröfur sem eldri borgarar hafa lengi sett fram um sanngjarnari og nútímalegri reglur um endurnýjun ökuskírteina.
Fram til þessa hafa reglurnar verið þannig að eftir 70 ára aldur hefur gildistími ökuskírteina styst verulega. Við 70 ára aldur hefur ökuskírteini gilt í fjögur ár, við 74 ára aldur í tvö ár og eftir 80 ára aldur hefur þurft að endurnýja það á hverju ári. Jafnframt hafa margir þurft að afla læknisvottorða reglulega með tilheyrandi kostnaði og fyrirhöfn.
Samkvæmt nýju lögunum verða reglurnar mun einfaldari og sanngjarnari. Frá 70 til 79 ára aldurs mun ökuskírteini gilda í 10 ár, frá 80 til 89 ára aldurs í 5 ár og frá 90 ára aldri í 1 ár. Auk þess verður almennt ekki krafist læknisvottorðs fyrr en við 75 ára aldur, í stað 65 ára áður.
Til að setja breytinguna í samhengi má nefna að einstaklingur sem nær 70 ára aldri getur samkvæmt nýju reglunum þurft að endurnýja ökuskírteini sitt aðeins tvisvar á næstu tuttugu árum, í stað fjórtán skipta samkvæmt eldra kerfinu. Það er gríðarleg breyting sem mun auðvelda líf þúsunda eldri borgara.
Ávinningurinn er margþættur. Í fyrsta lagi fækkar þeim sem þurfa að leita til lækna eingöngu vegna endurnýjunar ökuskírteina. Það sparar einstaklingunum bæði tíma og peninga og dregur um leið úr álagi á heilsugæsluna. Í öðru lagi sparast fjármunir í stjórnsýslunni þar sem færri umsóknir, færri vottorð og færri afgreiðslur þurfa að eiga sér stað.
Ekki síður skiptir máli sá andlegi ávinningur sem breytingin hefur í för með sér. Margir eldri borgarar hafa upplifað reglulegar endurnýjanir sem óþarfa áhyggjuefni og jafnvel ákveðna tortryggni gagnvart hæfni þeirra. Með nýju reglunum er verið að sýna eldri borgurum aukið traust og viðurkenna að fólk lifir lengur, býr við betri heilsu og heldur virkni sinni mun lengur en áður var talið.
Sérstakar þakkir eiga Nanna M. Gunnlaugsdóttir og meðflutningsmenn hennar skildar fyrir að hafa lagt fram frumvarpið og fylgt því eftir af festu og þrautseigju. Málið hefur verið á dagskrá um nokkurt skeið og ekki sjálfgefið að slíkar breytingar nái fram að ganga. Barátta þeirra sýnir hversu miklu skiptir að hafa kjörna fulltrúa sem eru tilbúnir að hlusta á rök og vinna að raunverulegum umbótum.
Þá eiga allir þingmenn Alþingis hrós skilið fyrir að hafa samþykkt frumvarpið einróma. Það sýnir að þegar um er að ræða skynsamleg réttlætismál sem bæta líf fólks er hægt að ná samstöðu þvert á flokkslínur.
Fyrir Landssamband eldri borgara er þetta stór áfangi. Samtökin hafa um árabil barist fyrir breytingum á þessum reglum og bent á að þær væru úr takti við breyttar aðstæður og bætta heilsu eldri kynslóða. Nú hefur enn eitt mikilvægt baráttumál eldra fólks náð í höfn. Þessi árangur sýnir að þegar samtökin tala af festu og með skýra sýn er hægt að hafa áhrif á löggjöf og bæta kjör og réttindi eldra fólks um allt land.
Þessi lagabreyting er því miklu meira en breyting á gildistíma ökuskírteina. Hún er tákn um aukna virðingu fyrir eldra fólki, aukið sjálfstæði þess og betri lífsgæði. Hún sýnir að markviss og samstillt barátta skilar árangri og er enn einn sigurinn í þeirri vegferð að gera Ísland að betra samfélagi fyrir eldri borgara. Um leið er hún hvatning til að halda áfram og ljúka næstu mikilvægu verkefnum, þar á meðal að tryggja eldri borgurum öflugan og sjálfstæðan málsvara í formi Umboðsmanns aldraðra.
Björn Snæbjörnsson
Formaður Landssambands eldri borgara
