Áhugi fólks á uppruna sínum og sögu fjölskyldunnar er mismikill en yfirleitt eykst hann með árunum. Stundum koma upp atvik er beinlínis kalla á að leitað sé aftur í ættir til að finna skýringar á erfðasjúkdómum en margir telja að þar sé líka að finna ástæður viðbragða okkar við þeim atvikum sem lífið sendir og skapgerðinni.
Í flestum tilfellum þekkir fólk annað hvort móður- eða föðurætt sína betur. Einhverjar sögur hafa varðveist, oftast af dramatískum atburðum, ástarsaga langafa og langömmu, lát afa, frændinn sem fékk berkla og fleira. Þegar farið er að grúska kemur venjulega eitthvað nýtt og áhugavert í ljós. Þær Ólína Þorvarðardóttir og Nanna Rögnvaldardóttir hafa báðar grúskað í ættarsögu sinni og skrifað um formæður sínar. Þeirra leit skilaði ekki bara staðreyndum heldur einnig neistum sem náðu að kveikja elda ímyndunaraflsins. Þessar konur urðu lifandi fyrir hugskotsjónum þeirra og þær gátu sett sig inn í tilfinningalíf þeirra.
Til er gömul sögn í móðurfjölskyldu minni af forföður, stórbóndasyni, sem ekki fékk að eiga vinnukonuna sem hann varð ástfanginn af. Móðir hans neyddi hann til að sverja af sér barnið fyrir rétti. Í fjölskyldu vinkonu minnar hefur sagan af langömmunni sem missti mann sinn í sjóinn frá fimm börnum verið afkomendum hennar hvatning til að gera vel, standa sig. Hún tók inn leigjendur og kostgangara og tókst þannig að halda börnum sínum hjá sér og koma þeim til manns.
Stórbóndasonurinn sór af sér barn
Afi annarar vinkonu veiktist af berklum og barðist við heilsuleysi upp frá því. Honum tókst af fádæma dugnaði og eljusemi engu að síður að koma sér og fjölskyldu sinni vel fyrir í Hafnarfirði og öllum börnum sínum til mennta. En ekki eingöngu jákvæðir eiginleikar skila sér þannig áfram til næstu kynslóða. Samstarfskona sagði undirritaðri eitt sinn þá sögu að í fjölskyldu hennar hefði mann fram af manni erfst algjör blinda og heimska í meðferð peninga. Hún hafði nýlega komist að því að einum forfeðra hennar hafði oft græðst fé en hann jafnóðum tapað því. Þetta mynstur virtust afkomendur hans dæmdir til að endurtaka og fjölskyldan var reglulega í peningavandræðum en þess á milli hafði heppni skilað þeim háum fjárhæðum. Af einhverjum ástæðum virtust þau ekki geta lært að fara skynsamlega með og ávallt biðu blankheit handan við hornið.
Að þekkja slíkar sögur og hafa alist upp við þær er verðmætt. Það skilar þeirri tilfinningu að maður eigi arfleifð, sé tengt fortíðinni og geti ýmist breytt henni eða varðveitt. Margir hafa einnig þá tilfinningu að þeir séu skyldugir til að virða fórnir þeirra sem á undan komu og tryggja að vinna þeirra sé ekki til einskis. Vísindamenn hafa á síðustu árum rannsakað hvernig áföll erfast og hvernig þau breyta erfðaefni manneskjunnar. Kannski liggur lykillinn að góðri heilsu barnabarna okkar í því að við skiljum eftir handa þeim aðgengilegar upplýsingar um líf okkar.
Margir kjósa að varðveita sögur fjölskyldunnar með því að skrifa niður allt sem vitað er um forfeðurna. Gamlar myndir geyma einnig merka sögu og gamlir munir. Tölvuvæðingin hefur þann kost að auðvelt er að geyma mikið magn upplýsinga en þann ókost að auðvelt er að glata þeim, annað hvort hít hinna ótal mörgu upplýsingaveita eða niður í svarthol úreltrar tækni. En séu ekki bara líkamlegir eiginleikar varðveittir í genunum heldur einnig hegðunarmynstur og lífsstílsval forfeðranna veitir það okkur frelsi til að velja að rjúfa vítahringinn svo lengi sem við horfumst í augu við söguna.
Þetta getum við skilið eftir skriflegt:
- Sögurnar sem við ólumst upp við af ættingjunum og hvernig við upplifðu eldri kynslóðirnar í fjölskyldunni þegar við vorum að alast upp.
- Ef við viljum ekki endurtaka mistök forfeðranna hvað viljum við þá gera í staðinn og hvernig?
- Hverjar eru óskir okkar til handa börnum, barnabörnum og barnabarnabörnum?
Steingerður Steinarsdóttir ritstjóri Lifðu núna skrifar.
