Fáar konur hafa orðið jafnsterk táknmynd málstaðar kvenréttinda og Gloria Steinem. Hún var í huga kvenna um allan heim sú sem litið var til hvað varðaði mótun hugmyndafræði og stefnu. Hún lést í gær 92 ára að aldri og var nánast fram í andlátið eftirsóttur viðmælandi í fréttum og fréttaskýringaþáttum þar sem fjallað var um mannréttindamál.
Hún var allt sitt líf óþreytandi í að skrifa greinar og bækur til að tryggja framgang málstaðarins og barðist á hinum pólitíska vettvangi fyrir málum sem snerta velferð kvenna. Hún vakti fyrst almenna athygli þegar hún sótti um og fékk starf í einum af vinsælum næturklúbbum Hugh Hefners kenndum við glaumgosa eða Playboy. Þetta var árið 1963 og Gloria fletti ofan af vinnuaðstæðum Playboy-kanína en það voru gengilbeinur á þessum stöðum kallaðar. Titill greinarinnar var: Ég var Playboy- kanína. Á þessum árum var líf Playboy-kanínu talið eftirsóknarvert lúxuslíf og ungar stúlkur sóttu í að fá starf í kanínuklúbbunum. Myndir birtust af þeim á örmum þekktra manna í tímaritum og Hugh Hefner sást aldrei öðruvísi en skælbrosandi með kanínu, upp á sinn hvorn arminn.
Gloria, sem var blaðamaður í New York á þessum tíma, fór undercover eða í leyniaðgerð í þeim tilgangi að kynnast af eigin raun lífi kanínanna. Tímaritið Show birti grein Steinem en þar sagði hún á kaldhæðinn hátt frá lífi sínu þessar þrjár vikur og lýsti ömurlegri vinnuaðstöðu kvennanna og sýndi fram á að í raun væru þær aðeins barþjónar á óvenjulega lágum launum. Grein Gloriu vakti mikla athygli almennings og nokkur hrollur fór um Playboy-veldið. Þar reyndu menn eftir bestu getu að neita ásökunum hennar. En í New York Times benti þekktur dálkahöfundur á þá staðreynd að mikill munur væri á lífsstíl kanínunnar og yfirmanna hennar.
Á kafi í stjórnmálum
Hún tók allt sitt líf virkan þátt í pólitík í Bandaríkjunum og baráttu fyrir mannréttindum. Margar kvenréttindakonur vildu halda réttindamálum kvenna aðskildum frá baráttu annarra hóp á borð við þeldökka og hinsegin fólk. Í huga Gloriu var þetta allt sama baráttan og hún setti ákveðið jafnaðarmerki milli mannréttindabaráttu svartra, lesbía, homma og annarra innan LGBQT-samfélagsins og kvennréttindabaráttu. Hún skynjaði þetta sem baráttu fyrir valfrelsi og frelsi einstaklingsins til að njóta sín í samfélaginu. Vegna þessa átti hún stundum í ritdeilum við samherja sína í baráttunnni meðal annars Betty Friedan. Gloria var hins vegar í eðli sínu sáttasemjari og hún reyndi ævinlega reynir að bera klæði á vopnin þegar baráttan stefndi í hnút. Hún skynjaði að í einingunni og samstöðunni fælist mikill kraftur og það væri sterkt vopn.
Fjölmiðlar eru mikilvægir í allri hugmyndafræðilegri baráttu. Gloria Steinem og Betty Friedan unnu báðar sem blaðamenn. Gloria byrjaði hjá New York Magazine og Esquire og þar skrifaði hún sinar fyrstu femínísku greinar. Seinna stofnaði hún og ritstýrði Ms. Magazine. Það kom öllum á óvart hversu mikilli útbreiðslu og vinsældum það tímarit náði. Í byrjun var ætlunin að einskorða sig við New York en velgengnin varð til þess að það var gefið út mánaðarlega í fimmtán ár og kemur enn út ársfjórðungslega.
Undir ritstjórn Gloria varð það leiðandi á margvíslegum sviðum og þar birtust greinar um ótal umdeild efni sem enginn annar hafði þorað að tæpa á. Gloria sjálf skreytti oft forsíðurnar og hún hikaði aldrei við að stinga á margvíslegum samfélagslegum kýlum. Nefna má að hún skrifaði grein til stuðnings hjónaböndum samkynhneigðra í Time árið 1970 og Ms magazine var leiðandi í baráttunni gegn umskurði kvenna. Hún barðist einnig fyrir því að hommar og lesbíur fengju að vera foreldrar hvort sem það væri gegnum ættleiðingar eða á annan hátt. Það varð sannarlega ekki til að afla henni vinsælda og hún sætti margskonar ofsóknum
Þekkti sjálf sársaukann
Gloria átti sér einnig viðkvæmari hliðar. Hún gekk í gegnum fóstureyðingu á þeim tíma sem þær voru ólöglegar og var tilbúin að fórna miklu til að tryggja að engin kona þurfi gangast undir þá niðurlægingu sem fólst í slíku. Það er ekki langt síðan að Gloria opnaði sig um þessa reynslu sína. Það var bók hennar, My Life on the Road, sem kom út árið 2015. Þar lýsir hún hvernig hin unga Gloria hitti lækni á hótelherbergi í þessum tilgangi. Árið er 1957 og hún nýkomin til Bretlands, hafði rétt áður slitið trúlofun sinni við unnustan í Bandaríkjunum og þráði að mega ráða eigin örlögum og marka sína stefnu. Læknirinn segir við hana. „Þú verður að lofa mér tvennu, í fyrsta lagi máttu aldrei segja neinum nafn mitt. Í öðru lagi gerðu það sem þú vilt við líf þitt.“ Í bókinni kemur fram, að mati Gloriu, að Dr. Sharpe, sem hún nefndi í fyrsta sinn þegar hún tileinkaði honum bók sína, að lögin sem bönnuðu fóstureyðingar væru óréttlát. Að lokum segir hún að hún hafi sannarlega reynt að gera eins vel og hún hafi getað með allt sitt líf. Ein ástæða þess að Gloria ákvað að skrifa um þessa reynslu sína er viðsnúningur í viðhorfum manna til fóstureyðinga í Bandaríkjunum og viðvarandi andstaða við þeim. Með fyrri ríkisstjórn Trumps opnaðist svo gluggi fyrir andstæðinga þeirra og þær eru bannaðar í mörgum fylkjum Bandaríkjanna.
Sorgin heimsótti hana aftur þegar hún missti mann sinn David Bale árið 2003 en þau voru gift í þrjú ár. Þau kynntust á góðgerðarsamkomu árið 1990 og áttu í sambandi upp frá því en Gloria vildi ekki giftast fyrr en lögin heimiluðu að kona héldi nafni sínu og að þær héldu öllum borgarlegum réttindum þótt þær væru giftar. Um samband þeirra sagði hún: „Að vera giftur er að hafa einhvern varanlega á þínu bandi. Það heftir ekki heldur gefur þá tilfinningu að vera takmarkalaus.” Hún eignaðist hins vegar aldrei börn en varð stjúpmóðir fjögurra uppkominna barna Davids þegar þau tóku saman. Eitt þeirra er leikarinn Christian Bale.
Það er ljóst að sterkur og áhrifamikill persónuleiki hefur kvatt heiminn en hugsjónir Gloriu lifa áfram og þau áhrif sem hún hafði á samtíma sinn.
Steingerður Steinarsdóttir ritstjóri Lifðu núna skrifar.
