Löng hjónabönd eru eins og góður kaffibolli á morgnana. Vissulega venjulegur lúxus en samt auðvelt að njóta. Þessi lýsing á langtímasambandi við aðra manneskju er hnyttin og skemmtileg en í henni felst líka mikill sannleikur, bæði um kosti og galla slíkra sambanda. Gallarnir eru þeir að löng sambönd verða að notalegum vana og iðulega vaknar fólk upp við að öll ástríða og gleði er úr sambandinu. Kaffið er moðvolgt og kannski illa uppáhellt líka. Kostirnir eru hins vegar þeir að ef parið ber gæfu til að gæta þess að velja alltaf fyrsta flokks baunir og vanda hverja uppáhellingu, jafnvel breyta til og drekka stundum expressó, af og til cappucino og þess á milli macchiato eru allar líkur á að þau njóta hamingjuríkra samvista alla ævi.
Nýlega skrifaði 65 ára kona á facebook-síðu sína: „Ég skildi eftir þrjátíu ára hjónaband fyrr í vetur. Nú skil ég ekkert í mér að hafa ekki slitið þessu fyrr.“ (Lifðu núna fékk leyfi til að nota þessa setningu). Aðspurð sagði konan að þau hjónin hafi skilið í góðu. Bæði hefðu fundið fyrir leiða og að sambandið væri í raun búið. „Akkúrat núna get ég ekki hugsað mér að fara í annað samband,“ segir konan. „Ég hef enga löngun til að hlusta á einhvern nýjan mann sötra súpu, prumpa á morgnana og ræskja sig hátt og illa þegar hann burstar tennurnar.“
Kannski breytist þetta viðhorf þegar frá líður en rannsóknir sýna að viðhorf hennar eru algeng þegar kemur að gráum skilnuðum. Konur kæra sig sjaldnar en karlar um að byrja ný sambönd. Þeir mynda oft fljótt tengsl við nýjan maka meðan þær fara sér hægt. Margar njóta þess að vera í fyrsta sinn í langan tíma fullkomlega frjálsar að því að gera það sem þær vilja. Að þurfa ekki að ráðgast við annan um fjárfestingar, innanhússhönnun, ferðalög eða matarinnkaup er að þeirra mati lúxus.
Skilja oft í góðu
Gráir skilnaðir eru mun oftar en skilnaðir yngra fólks átakalitlir. Fólk er í mörgum tilfellum fjárhagslega vel statt og eignirnar nægja til að báðir aðilar geti komið sér vel fyrir. Börnin eru uppkomin, annað hvort flutt að heiman eða við það að breiða út vængina og fljúga úr hreiðrinu. Áhyggjur af afkomunni og því að takast á við uppeldi og umönnun barna ein/n er ekki lengur til staðar. Það er minna að rífast um. Öðru máli gegnir að sjálfsögðu ef skilnaður verður vegna hjúskaparbrots eða annars trúnaðarbrests.
En skilnaði fylgir alltaf ákveðin eftirsjá. Meira að segja í tilfelli viðmælanda okkar. „Ég var lengi að safna nægu hugrekki til að slíta þessu,“ segir hún. „Og þegar ákvörðunin var tekin fann ég fyrir ótrúlegum létti. En á sama tíma sorg og söknuði. Við vorum jú, mjög ástfangin einu sinni og lengi, lengi leið okkur mjög vel saman. Upp úr fimmtugsaldrinum urðu ákveðin skil. Ég fór að þróa ný áhugamál og hann kynntist nýjum hópi fólks. Við gerðum sífellt minna saman og vorum meira að segja farin að fara í sumarfrí hvort í sínu lagi. Gjáin bara breikkaði og breikkaði. Síðustu árin höfum við búið saman meira eins og systkini frekar en hjón. Ég syrgi það sem var og kannski það að við skildum ekki bera gæfu til að gera betur, laga það sem aflaga fór þegar sambandið byrjaði að gliðna.“
En hvað einkennir þá góð hjónabönd sem endast ævina á enda? „Hvers vegna ætti ég að fara út til að fá mér hamborgara þegar mín bíður steik heima. Paul Newman eitt sinn í viðtali aðspurður um hvort hann yrði aldrei skotinn í mótleikkonum sínum. Hann og Joanne Woodward voru gift í 50 ár, frá árinu 1958 og þar til hann lést árið 2008. Hjónaband samanstendur af mörg þúsund smáatriðum. Á heimilinu verða til venjur og siðir og sömuleiðis í samskiptum parsins. Allir eru sammála um að það kostar vinnu, umburðarlyndi og aðlögunarhæfni. Við erum ekkert okkar sama fólkið upp úr tvítugu og við verðum um sextugt. Það þarf að finna leið til að halda í samstöðuna, samvinnuna, ástina og ástríðuna á öllum aldurskeiðum og það er bæði flókið og erfitt.
Kröfurnar ekki meiri en á vinnumarkaði
Meðal annars að ættu allir strax við altarið að afsala sér réttinum til að hafa einhliða rétt fyrir sér í rifrildum. Staðreyndin er sú að ósveigjanleiki einna versta hindrunin fyrir góðum samskiptum. Það hjálpar líka fyrirgefa öðrum þegar þeir bregðast þér af öllu hjarta, elska einhvern nógu mikið til að stíga til hliðar og leyfa honum að njóta sín líka af og til og fá það sama til baka frá honum. Byggja upp vináttu og vera stuðningsmaður, trúnaðarvinur, griðastaður, náðarfaðmur. Já, þetta eru ansi miklar kröfur en ef við berum þetta saman við kröfurnar sem eru gerðar til okkar á vinnustað sést að margt er sambærilegt. Atvinnurekandi ætlast til að þú mætir, skilir fyrsta flokks verkefnum, gangist við mistökum þínum, lærir af þeim, sýnir metnað, trúnað, frumkvæði og dugnað. Margir vilja einnig sjá áhuga, jafnvel ástríðu gagnvart starfinu og alltaf er ætlast til að þú sýnir samstarfsfólkinu virðingu og tillitssemi. Af hverju ættum við ekki að geta skilað þessu inni á heimili líka?
Á langri ævi gerist margt og vinnan, börnin, áhugamálin, stórfjölskyldan og svo ótal margt fleira krefst þess af okkur að við tökum þátt, séum til staðar og sýnum vilja í verki. Þetta getur verið ansi krefjandi en líka gefandi. Því meira sem við gefum af okkur, leggjum okkur fram því meira uppskerum við. Þannig leit í það minnsta fólkið sem svaraði spurningalista í ástralskri rannsókn á langtímasamböndum á málin. Þátttakendur voru sammála um að langtímasamband við maka væri verðmæti í sjálfu sér og þeir væru tilbúnir að leggja margt á sig til að halda því gangandi. Flestir höfðu verið í sambandi í 30 ár eða lengur. Margir töluðu um það sem þeir kölluðu þurra kafla, dry spells. Meðan á þeim stóð var hjónabandið erfitt og kalt en með þrautseigju hafði tekist að vökva jarðveginn nóg til að sambandið næði að verða traust að nýju.
Hér eru nokkur atriði sem nefnd voru og talin nauðsynleg til að halda sambandinu gangandi:
- Allt það sem er einhvers virði kallar á erfiði. Með því að halda trúnað og endurnýja skuldbindingu sína gagnvart makanum og sambandinu reglulega er hægt að viðhalda áhuganum.
- Góð samskipti eru lykilatriði. Ekki bara tala við makann, hlustaðu líka. Í stað þess að rífast stöðugt um sama hlutinn reynið að ræða málið til enda og komast að niðurstöðu. Þá er hægt að ljúka því og halda áfram.
- Komið ykkur upp eigin daglegu venjum sem snúa að því að sýna umhyggju. Færðu makanum kaffibolla í rúmið á morgnana, eldaðu eitthvað gott á föstudögum, farið saman út að labba, ráðið krossgátu saman, púslið eða hlustið á tónlist. Allt sem gefur ykkur ánægju og þið getið notið saman er til þess fallið að auka nánd og hamingju í sambandinu.
- Ekki ætlast til að allt sé alltaf fullkomið. Það verður það aldrei. Lífið breytist, manneskjan breytist og makinn verður að vera tilbúinn að aðlagast þeim breytingum.
- Hvettu makann til að vera hann sjálfur og rækta áhugamál sín.
- Berðu virðingu fyrir framlagi maka þíns til sambandsins og heimilishaldsins.
Steingerður Steinarsdóttir ritstjóri Lifðu núna skrifar.
