Alan Alda er þeirrar skoðunar að aldur sé bara tala. Hann var greindur með Parkinsons-sjúkdóminn fyrir tíu árum og segist frekar hlusta eftir því hve oft fólk býður honum aðstoð yfir daginn en hugsa um hve mörg ár hann hefur lifað. Hann tekst á við sjúkdóminn með jákvæðu hugarfari og segir alla taugasjúkdóma vera áhugaverðar þrautir sem vísindamenn og einstaklingar geti hjálpast að við að leysa.
Alan og Arlene hafa verið gift í 70 ár.
Hann nýtur stuðnings Arlene, eiginkonu sinnar, en þau eru mjög samhent, hafa verið gift í 70 ár. Giftust árið 1957 þá var Alan 21 árs en hún 24 ára. Þau er mjög ern þótt þau séu komin á tíræðisaldur en Alan segir þau horfa raunsæjum augum á lífið og gera sér fulla grein fyrir hversu mjög aldurinn og sjúkdómurinn krefst af þeim. Þau stunda bæði líkamsrækt daglega og gæta vel að mataræðinu en þau gera sér fulla grein fyrir að sá dagur kann að koma að þau þurfi að skiljast að annað hvort vegna þess að annað þeirra þurfi það mikla umönnun að hitt geti ekki veitt hana eða látist. Þeim finnst það fyrirkvíðanlegt en vilja vera undir það búin.
Í tengslum við það rifjar hann upp skemmtilega sögu í viðtali við People: „Eitt sinn vorum við á leið út að borða með Carli Reiner. Við höfðum sótt hann en hann hafði nýlega misst konuna sína. Ég fór að segja honum frá því að ég og Arlene ræddum reglulega hvað hún myndi gera ef ég dæi á undan og hvað ég gerði ef hún færi fyrr en ég. Í þeim töluðu orðum keyrði ég yfir litla umferðareyju á Sunset Boulevard, bara svona lítinn kant og Carl svaraði: Miðað við hvernig þú keyrir þarftu varla að hafa miklar áhyggjur.““
Þegar Alan lék Hawkeye í M*A*S*H var hann um þrítugt og tveggja barna faðir.
Átu rommtertu sem lent hafði í gólfinu
Þau hittust fyrst í samkvæmi og urðu óaðskiljanleg eftir að þau hjálpuðust að við að borða rommtertu sem hafði dottið í gólfið og enginn annar vildi en Alan segist hafa fallið fyrir henni strax við matarborðið því hún hafi hlegið að bröndurunum hans. „Hún átti hjarta mitt eftir fyrsta haha,“ segir hann en leikarinn hefur alla tíð verið mjög fylgjandi kynjajafnrétti og stutt kvennabaráttuna í Bandaríkjunum opinskátt. Hann er því algjör andstæða Hawkeye í M*A*S*H en sá var kvennabósi sem lifði í núinu og drakk ótæpilega.
Alan hefur átt meira en 50 ára feril í sjónvarpi og kvikmyndum. Hér á landi vakti hann sennilega fyrst athygli þegar hann lék áðurnefndan Hawkeye í M*A*S*H, en þeir nutu mikilla vinsælda á RÚV á áttunda og níunda áratug síðustu aldar. Fáir vita hins vegar að hann leikstýrði og skrifaði handritið að mörgum þáttanna. Hann hlaut mikið lof fyrir frammistöðu sína í kvikmyndinni Four Seasons frá árinu 1981 og var tilnefndur til Gullna hnattarins fyrir hlutverk sitt. Hann var einnig handritshöfundur og leikstjóri myndarinnar.
Nýlega var efnið tekið og endurunnið í sjónvarpsseríu og þáttaröð nr. 2 var frumsýnd á dögunum. Það er engin önnur en Tina Fey sem er handritshöfundur en Alan er framleiðandi. Kvikmyndin var á sínum tíma það sem kallað er „low budget“ í Bandaríkjunum en það þýðir að enginn alvöru fjárfestir hafði trú á verkefninu en það hafði Alan og reyndist sannspár því myndin var gerð fyrir 6,5 milljónir dala en halaði inn ríflega 50 milljónir. Sjónvarpsþættirnir virðast ætla að gera það gott líka því fyrri serían hlaut fjórða mesta áhorf í Bandaríkjunum í fyrra. Alan lék gestahlutverk í fyrsta þættinum, var Don, eldri maður með Parkinsons-sjúkdóminn. „Ég á auðvelt með að leika hvern sem er með Parkinsons,“ segir hann glaðlega í viðtalinu við People en hann hefur líkt og Michael J. Fox glímt við mikinn skjálfta.
Er með eigið hlaðvarp
En hinn 90 ára Alan Alda gerir meira en að framleiða sjónvarpsþætti. Hann hefur beitt sér fyrir auknum rannsóknum á taugasjúkdómum og rekur the Alan Alda Center for Comminicating Science. Á síðasta ári gekkst hann fyrir ráðstefnu þar sem vísindamenn alls staðar að úr heiminum komu saman og deildu þekkingu sinni á Parkinsons. Hann er líka með hlaðvarp, Clear + Vivid, þar sem hann talar við alls konar fólk, meðal annars Michael J. Fox um glímu sína við Parkinsons. En auk hans hafa Paul McCartney, stjarneðlisfræðingurinn Mario Livio og margir þekktir leikarar verið gestir hjá honum. Í enda hvers þáttar spyr hann gesti sína sjö spurninga þar á meðal hvaða einstaklingi þeir hafi mesta samkennd með. Þetta er mjög áhugaverð spurning og lýsandi fyrir Alan, að sögn þeirra sem þekkja hann. Vinir hans segja að í öllum verkum sínum hafi hann ávallt leitast við að draga fram hið góða í fólki og efla skilning manna á milli.
Samlíðan hans á rætur að rekja í æskunni. Hann fæddist í New York og var skírður Alphonso Joseph D’Abruzzo, Pabbi hans var leikari og söngvari af ítölskum uppruna en móðir hans átti rætur að rekja til Írlands. Pabbi hans tók upp nafnið Robert Alda þegar hann fór að fá hlutverk í kvikmyndum. Joan, móðir hans, hafði unnið nokkrar fegurðarsamkeppnir en glímdi við andlega veikindi. Var seinna á ævinni greind með geðklofa. Fjölskyldan flakkaði mikið milli staða í Bandaríkjunum, þau tóku sig upp í hvert sinn sem Robert fékk vinnu og dvöldu sjaldnast lengi á hverjum stað.
Móðir Alans glímdi við andleg veikindi en hann segir hana hafa kennt sér að hlusta vel og impróvisera.
Kenndi syni sínum að hlusta vel
Upphafið á ævisögu hans, Never Have Your Dog Stuffed, er þessi sláandi setning: „Móðir mín reyndi ekki að stinga föður minn á hol fyrr en ég var sex ára en hún hlýtur að hafa sýnt merki um skringilegheit fyrir þann tíma.“ Sjálfur vill hann ekki meina að sjúkdómur móður hans hafi haft úrslitaáhrif varðandi áhuga hans á mannúðarmálum en segir að sennilega hafi hún engu að síður kennt honum að hlusta vel og leita að merkjum vanlíðanar. Hann þurfti að ævinlega að fylgjast með henni og var aldrei viss sem barn hvað var raunverulegt og hvað ekki vegna þess að hennar sýn á raunveruleikann var oft skökk.
Hins vegar segir hann að móðir hans hafi sannarlega kennt honum að impróvisera. Spinna á staðnum og bregðast fljótt við óvæntum uppákomum. Það hafi verið ómetanlegur eiginleiki að hafa í starfi. Parkinsons er heldur ekki fyrsti erfiði sjúkdómurinn sem hann tekst á við. Aðeins sjö ára fékk hann lömunarveiki og hluti af endurhæfingu hans var að láta hann synda allt að sjö klukkustundir á dag. Það varð til þess að hann byggði upp mikið þol og hélt hreyfigetunni. Þetta hefur einnig komið honum til góða nú þegar hann tekst á við lífið með skjálftunum, eins og hann kallar það sjálfur. Hann á erfitt með að svara tölvupóstum, hneppa skyrtunum sínum og fleiri sjálfsagðar hversdagathafnir verða stöðugt erfiðari. Hann gefst hins vegar ekki upp heldur leitar nýrra leiða til að gera hlutina.
Að lokum er vert að nefna að Alan var tilnefndur til Óskarsverðlauna fyrir bestan leik í aukahlutverki í kvikmyndinni, The Aviator. Að Arlene, kona hans, er klarinettuleikari og æfir sig enn á hverjum degi á klarinettið og píanóið. Hann er einnig mikill andstæðingur Trump-stjórnarinnar og hefur talað opinskátt gegn forsetanum segir að Bandaríkin séu í krísu vegna hans og að hann sé markvisst að rífa niður allt gott sem hafi verið byggt upp í landinu. Engu að síður segist hann horfa bjartsýnn til framtíðar og hafa trú á mannkyninu.
Steingerður Steinarsdóttir ritstjóri Lifðu núna skrifar.
