Frá aldaöðli hafa nálar, efni, garn, prjónar, vefstólar og önnur hannyrðatól verið konum innblástur sköpunar og viðurkennd leið til útrásar fyrir listfengi sitt. Þær hafa með nálar að vopni fengið útrás fyrir fegurðarþrána en einnig nýtt saumsporin til að koma á framfæri skoðunum sínum. Skapað handvinnu til að ýta þjóðfélagsbreytingum úr vör.
Útsaumur, prjónaskapur, hekl og fatasaumur hafa jafnan verið kvenleg iðja. Þótt karlmenn kæmu að vefnaði og klæðskeraaumi voru það samt lengst af konur sem héldu uppi þessum iðngreinum. Útsaumur átti til að mynda að kenna ungum stúlkum undirgefni, þolinmæði og kyrrð. Í klaustrum mátti ekki tala með nunnurnar saumuðu út. Saumaskapurinn krafðist einbeitni og allt skvaldur litið illu auga. En einmitt þess vegna voru konur fljótar að finna út að saumsporin gátu falið skilaboð, opnað þeim leiðir til að tjá tilfinningar og verið allt annað en þögull vitnisburður og verklagni þeirra og saumspor voru undirstaða þess að ákveðin hugmyndafræði fékk byr undir báða vængi og til varð sterkt hreyfiafl breytinga. 
Ameríska byltingin
Þegar ameríska byltingin vakti athygli og aðdáun frelsissinna þegar karlarnir hentu tefarmi í höfina í Boston. En áður en sá atburður átti sér stað höfðu konurnar stundað eigið andóf í langan tíma. Þær kúsu að spinna bómullina heima og vefa eigið efni til að mótmæla háum verðum á innfluttu efni. Þær stofnuðu spunaklúbba, saumaklúbba og vefklúbba til að koma saman og vinna úr bómull, ull og öðru eigin fataefni og fatnað. Þannig tóku þær þátt í að sniðganga breska vöru og sýndu baráttuvilja sinn og löngun til frelsis. 
Baráttan gegn þrælahaldi
Kvenfélag Birmingham eða The Female Society for Birmingham notaði saumaklúbbana í bænum til að bera út mannréttindaboðskapinn og boða afnám þrælahalds í Bretlandi. Konurnar saumuðu vinnutöskur og skreyttu þær með alls konar myndum og slagorðum gegn þrælahaldi. Töskurnar voru svo fylltar með bókum og öðru rituðu efni þar sem þrælahald var fordæmt og það selt á laun vítt og breitt um landið. Saumaklúbbunum lýstu konurnar sem róttækum, öruggum og vel skipulögðum grúppum þar sem konur gætu talað um pólitík og hugmyndafræði án afskipta annarra. Þær földu raunverulegan tilgang vinnu sinnar undir sakleysilegu yfirbragði saumaskaparins. 
Kvenréttindahreyfingin
Þegar baráttan fyrir rétti kvenna til að kjósa hófst á síðari hluta nítjándu aldar og í byrjun þeirrar tuttugustu notuðu súffragetturnar textíl til að undirstrika boðskap sinn og koma skoðunum sínum á framfæri. Á Bretlandi varð til the Artists’ Suffrage League en sá armur hreyfingarinnar bjó til fallega útsaumaða borða sem konurnar báru í mótmælagöngum sínum um stræti og torg. Meðal þekktra muna af þessu tagi var vasaklútur súffragettanna. Í hann voru saumaðar undirskriftir áttatíu kvenna úr hreyfingunni meðan þær sátu í fangelsi. Þær gripu til þessa ráðs því þeim var neitað um að rita nöfn sín á opinbert bænaskjal þar sem farið var fram á að konur fengju kosningarétt. Í Bandaríkjunum saumaði súffragettan Alice Paul stjörnu í fána hreyfingarinnar fyrir hvert ríki sem samþykkti að veita konum kosningarétt og hætti ekki fyrr en þau höfðu öll samþykkt nítjándu stjórnarskrárbreytinguna sem færði konum réttinn til að kjósa. 
Chilesku arpilleras-teppin
Meðan herforingjastjórn einræðisherrans Augusto Pinochet var við völd í Chile á áttunda og níunda áratug síðustu aldar nýttu chileskar konur hveitipoka og efnisbúta til að sauma svokölluð arpilleras-teppi. Þetta voru skrautleg bútasaumsteppi með myndum er lýstu grimmdarverkum ríkisstjórnarinnar. Þær vildu með þessu móti koma á framfæri mannréttindabrotum og glæpum stjórnarliða gegn þjóð sinni. Sum sýndu horfna ástvini kvennanna, önnur lýstu fjöldamorðum á andstæðingum stjórnarinnar og enn önnur sýndu kúgun almennings. Kaþólska kirkjan í landinu veitti skjól og var miðstöð andstöðunnar í mörgum tilfellum og starfsmenn kirkjunnar smygluðu teppunum úr landi til að að koma upplýsingum um ástandið til heimsins. Viðbrögð stjórnarinnar var að banna teppin og gera það ólöglegt að eiga eða hafa eitt slíkt undir höndum. 
Nútíma hannyrðaaktívismi
Í dag eru starfandi nokkrar hreyfingar er nota hannyrðahefðina til að styrkja mannréttindabaráttu. Þar á meðal er the AIDS Memorial Quilt – bútasaumsteppi saumað af ótal konum og mönnum til að minnast fordómanna sem menn mættu þegar HIV-veiran kom fram á sjónarsviðið. Bleiku píkuhattarnir eru önnur hreyfing en þá saumaðu konur sér slíka hatta og gengu með þá í the Women’s March eða kvennagöngunni í Bandaríkjunum árið 2017. Margar listakonur nota einnig hannyrðir til að skapa skúlptúra er lýsa kvennakúgun eða öðrum samfélagsmeinum. Listasögufræðingurinn Rozsika Parker skrifaði í bók sinni, Uppreisnarsporið eða The Subversive Stitch að útsaumur gæfi konum rödd þegar annar opinber vettvangur til tjáningar væri þeim lokaður.
Steingerður Steinarsdóttir ritstjóri Lifðu núna skrifar.
