Að undanförnu finnst manni að hvert sem litið er og hvenær sem kveikt er á útvarpi sé verið að tala um gervigreind. Ýmist að lofsama hana, vara við henni eða biðja fólk að undirbúa sig undir komu hennar og að því er virðist af máli margra yfirtöku alls samfélagsins. En er gervigreindin eitthvað til að hafa áhyggjur af og hvers vegna ættum við sem eldri erum að setja okkur inn í þessa nýju tækni? Stefán Atli Rúnarsson hefur sett sig rækilega inn í hverju búast má við af gervigreindinni og hann býður upp á námskeið í að nota hana m.a. fyrir eldra fólk.
Fyrst af öllu liggur auðvitað beinast við að spyrja hvers vegna ættum við sem eldri erum að læra að nota gervigreind, við erum hætt að vinna og kunnum flest að nota google og tölvupósta?
„Ég held að gervigreind snúist ekki fyrst og fremst um vinnu heldur um að auðvelda daglegt líf,“ segir Stefán Atli. „Rétt eins og margir lærðu á tölvupóst, netbanka og Google getur gervigreind orðið hjálpartæki sem sparar tíma, útskýrir hluti á einfaldan hátt og hjálpar fólki að halda áfram að vera virkt í samfélaginu.
Margir nota hana til dæmis til að: fá hjálp við að skrifa texta eða tölvupósta, skipuleggja ferðalög, skilja flókin hugtök, finna uppskriftir eða hugmyndir, þýða tungumál eða einfaldlega spyrja spurninga sem þeir hefðu áður þurft að leita lengi að svörum við.
Það er líka ákveðið sjálfstæði fólgið í því að kunna á ný tæki. Tæknin heldur áfram að þróast og ég tel mikilvægt að eldri kynslóðir séu þátttakendur í þeirri þróun en ekki skilin eftir á hliðarlínunni.“
Ekki alltaf mjög áreiðanleg
Í umræðum um gervigreindina hefur komið fram að hún leitast alltaf við að svara jafnvel þótt hún hafi ekki svörin alveg á reiðum höndum. Hvernig getum við vitað hvort svör frá gervigreind séu áreiðanleg?
Þetta er líklega mikilvægasta spurningin af öllum. Gervigreind getur verið mjög hjálpleg en hún getur líka haft rangt fyrir sér. Hún er ekki „alvitur sannleiksvottur“ heldur kerfi sem vinnur úr gríðarlegu magni upplýsinga og reynir að setja saman líklegt svar. Þess vegna þarf alltaf að beita gagnrýninni hugsun, sérstaklega þegar um er að ræða heilsufarsráð, lögfræðileg mál, fjármál, eða annað sem getur haft mikil áhrif á fólk.
Ég ráðlegg fólki oft að hugsa um gervigreind eins og mjög klárt aðstoðarfólk: hún getur hjálpað mikið, gefið hugmyndir og sparað tíma, en maður þarf samt að meta upplýsingarnar sjálfur og bera þær saman við traustar heimildir.
Best er að spyrja fleiri en einnar spurningar, bera svör saman við traustar vefsíður, skoða hvort heimildir fylgi og treysta ekki öllu blindandi bara vegna þess að það „hljómar sannfærandi“.“
Gríðarleg söfnun persónuupplýsinga
Margir óttast þá miklu upplýsingaöflun sem gervigreindin stundar og telja að umfang hennar geti kostað okkur ansi mikið þegar upp er staðið. Hver er þín skoðun á því?
„Ég tel að þetta sé raunverulegt áhyggjuefni sem við eigum að ræða opinskátt,“ segir hann með áherslu. „Mörg tæknifyrirtæki safna gríðarlegu magni upplýsinga um notendur sína og það á ekki bara við um gervigreind heldur líka samfélagsmiðla, leitarvélar og snjallsíma. Við höfum í raun verið að „borga“ fyrir ókeypis þjónustu með upplýsingum um okkur sjálf í mörg ár.
Þess vegna skiptir máli að fara varlega með persónulegar upplýsingar, setja ekki viðkvæm gögn inn í opin kerfi og vera meðvitaður um hvað maður er að samþykkja.
Á sama tíma held ég að lausnin sé ekki að hræðast tæknina heldur að læra á hana. Því betur sem fólk skilur hvernig kerfin virka, því betur getur það tekið upplýstar ákvarðanir.“
Uppspretta hugmynda og góð hjálp við textavinnslu
Að hvaða leyti er gervigreind hjálpleg?
„Mér finnst stærsti styrkur gervigreindar vera sá að hún getur sparað tíma og aukið aðgengi að upplýsingum. Hún getur hjálpað fólki að skrifa texta, draga saman upplýsingar, skipuleggja verkefni, læra nýja hluti, fá hugmyndir, þýða tungumál og einfalda dagleg verkefni.
Fyrir suma getur hún líka minnkað ákveðinn tæknikvíða. Fólk sem hefur átt erfitt með tölvur getur til dæmis spurt gervigreind á venjulegu máli: „Hvernig sendi ég mynd?“ eða „Hvernig virkar þetta?“ og fengið svar á mannamáli.
Ég hef líka séð hvernig hún getur hjálpað fólki að halda huganum virkum, læra nýtt og jafnvel efla sjálfstraust sitt gagnvart tækninni.“
Gagnrýnin hugsun mikilvægust
Er eitthvað sem við öll þurfum að læra varðandi þessa tækni?
„Já, ég held að það mikilvægasta sé að læra að spyrja spurninga, hugsa gagnrýnið og skilja að tæknin er verkfæri — ekki staðgengill fyrir mannlega dómgreind.
Við þurfum ekki öll að verða sérfræðingar í forritun eða tölvunarfræði. En ég held að það verði sífellt mikilvægara að kunna að meta upplýsingar, greina milli staðreynda og rangfærslna og skilja hvernig tæknin hefur áhrif á samfélagið okkar.
Gervigreind mun líklega verða jafn stór hluti af daglegu lífi á næstu árum og internetið varð á sínum tíma. Þá finnst mér mikilvægt að fólk fái tækifæri til að kynnast henni á eigin forsendum, án hræðslu en líka án blindrar trúar,“ segir Stefán Atli að lokum en nefna má að hann hefur haldið námskeið fyrir að má bæta við að ég hef haldið námskeið fyrir yfir 1500 eldri borgara hjá félögum eldri borgara á höfuðborgarsvæðinu og víðar.
Steingerður Steinarsdóttir ritstjóri Lifðu núna skrifar.
