Steingerður Steinarsdóttir
Steingerður Steinarsdóttir ritstjóri Lifðu núna skrifar.
Fyrir nítján árum fékk ég þann heiður að taka viðtal við Sveinbjörgu Hermannsdóttur fyrir blað Kvenréttindafélags Íslands, 19. júní. Hún hafði þá verið félagi í Kvenréttindafélagið Íslands í hálfa öld og það var ekki eina tenging hennar við jafnréttisbaráttuna á Íslandi. Fjögurra ára gömul stóð hún á Austurvelli og fagnaði nýfengnum kosningarétti íslenskra kvenna ásamt móður sinni. Í viðtalinu sagðist hún hafi skynjað gleði móður sinnar yfir þessum áfanga og það hafði varanleg áhrif á hana.
Sveinbjörg varð einnig sjónarvottur að brunanum mikla í miðbæ Reykjavíkur árið 1915 og frostaveturinn mikli árið 1918 varð örlagaríkur í lífi hennar. Foreldrar hennar ákváðu að senda hana norður í land því þau þurftu að flytja búferlum til Hafnarfjarðar og þótt barnið hafi aðeins átt að dvelja þar um vorið og sumarið varð úr að hún kom ekki í bæinn aftur fyrr en hún var orðin unglingur því um haustið kom spænska veikin til landsins og það endaði með því að stelpan fór hvergi. Hún þráði að menntast en fékk ekki tækifæri til þess.
Hún gekk í barnaskóla fyrir norðan og var búin að innrita sig í Kvennaskólann þegar ljóst varð að hún átti ekki næga peninga til að geta leyft sér að ganga í skólann. Unga stúlkan grét af vonbrigðum en svo var ákveðið að halda áfram, vera glöð og hress. Það voru krepputímar og enginn kvartaði.
En þetta varð til þess að Sveinbjörg var ákveðin í að berjast fyrir því að hennar börn gætu menntast og stóð við það því einkadóttir hennar lauk kennaraprófi. Síðar lauk Sveinbjörg námi í kjólasaumi en lítið var upp úr því að hafa þar sem viðskiptavinirnir áttu oft ekki peninga til að borga fyrir flíkurnar þegar komið var með þær tilbúnar til þeirra. Hún réði sig því í eldhúsið á matsölustað og vann upp frá því við matreiðslu, m.a. á Hótel Skjaldbreið á Hótel Akureyri og í Franska sendiráðinu. Hún hafði ávallt gaman af að vinna og naut þess að hafa eitthvað að iðja og kvenréttindahugsjónin varð til þess að hún gekk í hús og seldi 19. júní, blað Kvenréttindafélagsins og lagði þannig gjörva hönd á plóg við byggingu Hallveigarstaða.
Sveinbjörg gekk í gegnum ýmsar raunir í lífinu og var einstæð móðir en hún var trúlofuð ungum breskum flugmanni, Maurice Woodward á stríðsárunum. Hann var kallaður burtu héðan til að berjast og vildi að Sveinbjörg fylgdi sér og byggi hjá foreldrum sínum. Þau ætluðu að gifta sig en hún var ófrísk og mjög veik og læknir hennar réð henni frá því að fara. Sveinbjörg lamaðist fyrir neðan mitti í kjölfar fæðingarinnar og lá lengi á Landakoti. Hún og Maurice skrifuðust á en að lokum gafst hún upp og skrifaði og sagðist ekki myndi koma til hans. Heilsa hennar var það slæm.
Hún lofaði hins vegar að koma með dóttur þeirra og sýna honum seinna meir en þannig fór að þau hittust ekki aftur fyrr en eftir þrjátíu og fimm ár. Þrátt fyrir þetta áfelldist hún engan og taldi sig hafa verið heppna í lífinu, notið mikils kærleika og unnið fyrir góða vinnuveitendur. Lífsviðhorf hennar var aðdáunarvert og hún hafði djúpstæð áhrif á mig sem manneskju. Ég heimsótti hana nokkrum sinnum eftir viðtalið en hún lést árið 2013, 102 ára að aldri. Árlega á kvenréttindadaginn verður mér hugsað til hennar og hvernig hún sem gat ekki látið neinn af sínum stærstu draumum rætast var full jákvæðni, kærleika og umburðarlyndis gagnvart öllum.
Hún var auðvitað ekki eina konan sem stóð í þessum sporum. Langt frameftir síðustu öld voru þær margar sem ekki fengu að gera það sem hugur þeirra stóð til, vegna fátæktar eða þess að ekki þótti þess virði að mennta konur og svo fengu þær ekki að velja sér fag. Sum störf þóttu ekki við kvennhæfi og þess vegna var þeim gert að velja eitthvað sem oft var ekki innan þeirra áhugasviðs. Í hvert sinn sem mér verður hugsað til Sveinbjargar og allra annarra sem bjuggu við svipuð kjör verð ég þakklát fyrir hve langt við erum komin í jafnréttisbaráttunni en jafnframt leið, vegna þess að enn vantar á, enn heyrast þau viðhorf að konur séu ekki til forystu fallnar, þær eigi ekki erindi í ákveðin störf eða ákveðin fög, að raddir þeirra séu hjáróma innan sumra fræðigreina og listsköpun þeirra minna virði en karlanna. Minn draumur er að við tökum okkur á, lögum það sem á vantar og gerum Ísland að sannkallaðri jafnréttisparadís.
