Í áhorfendahópnum var ekki þurrt auga þegar sýningu lauk segir stundum í leikhúsgagnrýni en því miður er líklegt að mörg þurr augu hafi horft á sýninguna og séu enn þurr að henni lokinni. Augnþurrkur er algengt vandamál þegar fólk fer að eldast og sumir glíma við hann frá ungum aldri. Það er gott að vita að mörg góð ráð eru til við þessum hvimleiða kvilla og að mataræði og loftgæði innandyra haft áhrif.
Augnþurrkur lýsir sér þannig að fólk finnur fyrir þreytu í augum, klæjar í þau og það fær stingi eða sviða í þau. Oft leita tárin óvænt fram þegar þannig háttar til og viðkomandi líður eins og sandur eða einhver korn hafi komist í augun. Sjónin er breytileg og stundum óskýr. Margir með þessi einkenni gera sér ekki grein fyrir hver orsökin er.
Augnþurrkur stafar annaðhvort af of lítilli framleiðslu tára eða of mikilli uppgufun þeirra. Einnig getur verið um sambland þessa að ræða. Skert táramyndun getur stafað af bólgu eða stíflu í tárakirtlum. Aukinn uppgufun er oftast vegna breytinga á samsetningu táravökvans.
Áhættan eykst með aldrinum
Algengasta orsök augnþurrks er of mikil uppgufun tára vegna þess að kirtlar í augnlokunum framleiða ekki nægilega mikið af fituefnum fyrir tárin. Þetta verður enn verra ef fólk dvelur langdvölum í þurru lofti m.a. innandyra hér á landi því heita vatnskerfð okkar þurrkar loftið í húsunum um leið og það veitir yl. Talið er að á bilinu 5–35 prósent fólks finni fyrir augnþurrki. Tölurnar eru breytilegar eftir löndum þar sem mismunandi umhverfi skiptir máli og viðmið sem liggja að baki skilgreiningum á augnþurrki í hinum ýmsu rannsóknum. Tölurnar eru einnig breytilegar eftir aldri og kyni..
Með árunum þróa flestir með sér einhverja kvilla og sjúkdóma og ýmis lyf geta ýtt undir augnþurrk. Hormónatengdir þættir hafa einnig áhrif og aldurstengdar breytingar á augnlokum, kirtlum og táramyndun minnkar með aldrinum. Sumir sjúkdómar eru algengari hjá konum en körlum, og það getur að hluta skýrt hvers vegna konur eru í meirihluta meðal eldri einstaklinga með augnþurrk.
Sjúkdómar og lyfjanotkun
Langvinnir sjúkdómar geta einnig valdið augnþurrki. Sérstaklega er gigtarsjúkdómurinn Sjögrens-heilkenni þekktur fyrir að valda þurrum augum. Þetta er langvinnur bólgusjúkdómur þar sem ónæmiskerfi líkamans ræðst á eigin vefi, einkum tárakirtla og munnvatnskirtla. Hann leggst aðallega á konur frá tíðahvörfum og eldri, en einnig geta börn, karlar og yngri konur fengið sjúkdóminn.
Húðsjúkdómar eins og psoriasis, rósroði og flösuexem auka hættuna á stíflu í fitukirtlum, meðal annars í augnlokunum. Það getur leitt til augnþurrks vegna aukinnar uppgufunar tára. Einnig eru langvinnir sjúkdómar eins og Parkinsonsveiki og sykursýki tengdir augnþurrki. Að auki tengist notkun ákveðinna lyfja aukinni hættu á augnþurrki. Þetta á meðal annars við um ofnæmislyf, þunglyndislyf, lyf við geðrofssjúkdómum, þvagræsilyf og lyf við háum blóðþrýstingi. Ef þú notar slík lyf og greinist með augnþurrk getur verið skynsamlegt að ræða það við heimilislækninn þinn. Þá getur hann metið hvort mögulegt sé að skipta um lyf eða breyta skömmtuninni.
Góð ráð við augnþurrki
- Leitaðu snemma aðstoðar og fylgdu ráðleggingum sjóntækjafræðings eða augnlæknis.
- Blikkaðu oft, vel og reglulega.
- Heitir bakstrar örva tárakirtlana og gott er að taka nokkrar mínútur á hverjum degi í slökun með heitan bakstur á augunum.
- Fæðubótarefnið Membrasin inniheldur hafþyrnisolíu og það hefur sýnt sig að hún vinnur gegn þurri slímhúð.
- Taktu reglulega hlé frá skjánum og stilltu hann þannig að þú horfir örlítið niður á hann. Þá verður augnopið minna.
- Borðaðu nægilega mikið af feitum fiski, lýsi, korni og fræjum.
- Drekktu vatn og forðastu ofþornun.
- Tryggðu gott inniloft og nægilegan raka í umhverfinu.
Steingerður Steinarsdóttir ritstjóri Lifðu núna skrifar.
