Gunnar Ingi Gunnarsson, sem lungann úr starfsævi sinni var yfirlæknir á Heilsugæslunni Árbæ, er áttræður í dag, 21. ágúst. Af því tilefni kemur út bók með endurminningum hans og heitir hún hvorki meira né minna en Helvlítis fantur ertu! Gunnar Ingi kom reyndar víðar við, svo sem á Slysavarðstofunni og Læknavaktinni, auk þess að grípa í afleysingar á fjölmörgum stöðum á landsbyggðinni. Þá lét hann jafnframt til sín taka á öðrum vígstöðvum og gekk það ekki alltaf þegjandi og hljóðalaust fyrir sig, eins og dæmin sanna.
Gunnar Ingi hefur næmt auga fyrir því skoplega í tilverunni og ber bókin þess glöggt merki. Fjölmargar skemmtilegar sögur af ótrúlegum uppákomum er hér að finna en einnig dapurlegar. Hann hefur séð dauðann í sinni óvenjulegustu mynd og stóð um tíma sjálfur, af eigin völdum, á bjargbrún tilverunnar. Stuttu síðar gerði ólánsmaður einn úr undirheimunum „heiðarlega“ tilraun til þess að koma honum fyrir kattarnef — og ekki bara einu sinni.
Höfundur bókarinnar er Guðjón Ingi Eiríksson. Látum fylgja hér með tvær sögur úr bókinni:
Stílarnir
Einhvern veginn er það svo að ég man alltaf eftir fyrsta sjúklingnum sem leitaði til mín á hverjum stað fyrir sig. Þórshöfn var þarna engin undantekning. Reyndar var tilfellið þar frekar óvenjulegt og það vatt upp á sig. Ég hafði lúmskt gaman af því.
Læknishúsið á Þórshöfn var bæði bústaður læknisins og læknastofa og ég var að bera inn síðasta farangurinn okkar þegar ég heyri bíl skransa að baki mér. Ég sný mér við og sé að undir stýri er ungur piltur en í farþegasætinu situr roskinn maður, greinilega stór og mikill rumur því hann fyllti á alla kanta út í rýmið þeim megin. Hann var draghaltur og pilturinn studdi hann til sætis inni á læknastofunni. Þar skoðaði ég hann og fékk um leið lýsingu á því sem gerst hafði. Hann hafði farið niður um ís á hestbaki, lent þar undir hestinum og var nú sárþjáður í öðrum fætinum, sem hann óttaðist að væri brotinn. Áverkar bentu líka til þess að svo gæti verið. Því taldi ég réttast að taka röntgegnmynd af skaddaða svæðinu.
Ég gerði ráð fyrir því að til væri röntgentæki í húsinu en ég var orðinn ansi efins um það, eftir margra mínútna leit, þegar ég nánast hrasaði um þannig apparat í dimmu skúmaskoti. Tækið var augljóslega komið til ára sinna og mér gekk bölvanlega að koma því í gang. Á meðan ég var að fikta við þetta ákvað ég að slá aðeins á létta strengi og segi við manninn:
„Væri nú ekki tilvalið fyrir þig að greiða þér aðeins svo að þú lítir nú vel út á röntgenmyndinni?“
Hafi ég ekki vitað það áður, lærði ég það þarna, að spauga ekki við hvern sem er og allra síst við einhvern mér ókunnugan. Ég hafði nefnilega ekki fyrr sagt þetta heldur en maðurinn rífur stálgreiðu upp úr rassvasa sínum og fer að greiða sér! Það fór ekkert á milli mála að hann og læknisfræðin höfðu átt litla eða enga samleið í gegnum árin.
Jæja, eftir dúk og disk tókst mér að koma röntgentækinu í gagnið og stuttu síðar lá úrskurðurinn fyrir: maðurinn var mikið bólginn á fætinum en óbrotinn. Ég ætlaði að láta hann hafa bólgueyðandi töflur en lyfjaskápurinn var þá tómur. Á því var sú dapurlega skýring, að nokkru á undan komu minni á staðinn hafði verið þar læknanemi í afleysingum. Hann reyndist vera sjúkur á geði, meðal annars vegna mikillar neyslu á geðlyfjum og bara hvaða lyfjum sem hann í neyð sinni komst yfir. Fór að lokum svo að hann var sóttur þangað flugleiðis að beiðni Ólafs landlæknis þegar upp um hann komst.
Þrátt fyrir að þessi ógæfusami maður hafi í eigin þágu hreinsað út úr lyfjaskápnum fann ég þar ofan á 20 stíla, rótsterka, sem höfðu annaðhvort farið fram hjá honum eða hann þá fúlsað við þeim. Sjúklingurinn minn fékk nú stílana í hendur og með fylgdu þau munnlegu skilaboð frá mér að það væri „einn á sólarhring“. Ég kvaddi hann síðan með þeim orðum að hann kæmi aftur til mín þegar hann væri búinn með stílana. Það gerði hann að þremur vikum liðnum, sagðist vera orðinn albata og þakkaði það stílunum. Bætti svo við:
„En mikið svakalega var erfitt að stanga þá úr tönnunum!“
Alvöru vinátta
Aðkoma sem ég fæ aldrei gleymt
Þegar ég hafði verið læknir í 35 ár eða svo hélt ég bókstaflega að ég hefði séð allar útgáfur af dauðanum. Svo reyndist þó ekki vera.
Ég þekkti vel til manns í Reykjavík, einstæðings, sem kominn var nálægt sjötugu og þjáðist af geðklofa. Hann var smiður og raunar meira en það, hann var hinn mesti völundur á tré og eftir hann lágu vandaðir og fallegir innanstokksmunir, sem voru eftirsóttir og prýddu víða heimili.
Sjúkdómur mannsins, sem mætti vel kalla kunningja minn, hafði ágerst með aldrinum og samhliða því hætti hann að hafa samband við bæði ættingja og vini að fyrra bragði. Hann vildi enga hjálp þiggja og spjaraði sig, satt best að segja, bara býsna vel þrátt fyrir þær skorður sem lífi hans voru settar.
Svo gerðist það að systir þessa manns leitaði til mín og var áhyggjufull út af honum. Hún hafði reynt að hringja í hann í nokkur skipti en hann svaraði aldrei. Það var ólíkt honum. Hann var vanur að svara hringingum hennar þó ekki stæði alltaf vel á hjá honum þegar hún hringdi.
Systir hans var með lykil að blokkaríbúðinni, sem hann bjó í, en hafði ekki treyst sér til þess að fara þá leiðina að honum. Alla vega ekki ein. Það var beygur í henni. Ég skynjaði það vel. Hún óttaðist aðkomuna.
Við fórum saman heim til bróður hennar. Bjölluhringingunni okkar úr anddyrinu var ekki svarað og því rétti hún mér lykilinn. Þegar við gengum að íbúðinni hans fékk ég það sterklega á tilfinninguna að við fengjum þarna ekkert að gert, nema þá að tilkynna það til Neyðarlínunnar hvernig komið væri fyrir honum.
Ég opnaði dyrnar að íbúðinni hans og spurði fyrir kurteisis sakir hvort að „einhver væri heima“. Ekkert svar. Því næst gekk ég inn í íbúðina og systir hans á eftir mér. Ég átti allt eins von á því að koma að honum látnum á gólfinu eða í rúminu en í eldhúsinu blasti við mér annar veruleiki. Hann stóð þar, frekar beinn í fótum og baki, við eldhúsborðið, með aðra höndina ofan á borðplötunni — látinn og stirðnaður! Ég hef séð ýmislegt um ævina en þetta er það óvenjulegasta. Hvorki hafði ég lesið um að svona lagað gæti gerst, né heyrt af því. Hann hafði örugglega verið látinn í um tvo sólarhringa áður en við komum að honum. Jafnvel eitthvað lengur. Það var samt enga nálykt að finna af honum, enda var rotnun ekki hafin.
Á meðan við biðum eftir lögreglu og líkflutningamönnum athugaði ég hvort að hann hefði ef til vill dáið af völdum raflosts. Mér kom það helst til hugar, miðað við hvernig umhorfs var, en svo reyndist ekki vera. Þegar ég og kollegar mínir bárum saman bækur okkar um þetta komumst við að þeirri niðurstöðu að einungis tvennt hefði getað valdið því að svona fór: skyndilegt hjartastopp eða skyndilegt heilablóðfall. Þetta var sem sagt náttúrulegur dauðdagi, þrátt fyrir hið furðulega í kringum hann! Margt hverfur manni úr minni með árunum en þessari sýn mun ég aldrei gleyma. Svo einstök var hún.
Systurinni varð auðvitað mikið um sjá bróður sinn, eins og við komum að honum, en mikið var ég feginn því að hún skyldi ekki hafa farið til hans ein, heldur beðið mig um að koma með sér.
