Um það bil helmingur allra yfir fimmtugu finna fyrir liðverkjum. Algengastir eru verkir í hnjám og mjöðmum. Í mörgum tilfellum stafar þetta af sliti í liðnum en hluti vandans er að vöðvarnir í fótunum eru farnir að missa styrk sinn.
Líkaminn slitnar vissulega með árunum og brjósk í liðum eyðist. Þótt við getum ekki stöðvað framrás tímans getum við gert ýmislegt til að halda okkur vel við. Liðirnir eru hlutar lifandi veru og þess vegna háðir umhverfi og alls konar áhrifum sem sú vera verður fyrir. Lausnin er því ekki alltaf skurðaðgerð og þar sem liðnum er skipt út fyrir gervilið.
Oft byrjar fólk að finna fyrir verkjum í og við hnéskelina, einkum þegar það gengur upp stiga eða situr í óþægilegri stellingu í langan tíma. Þess háttar verkir hverfa oft þegar fólk fer að gera ákveðnar æfingar til að styrkja vöðvana í kringum hnjáliðinn. Sjúkraþjálfarar þekkja þetta vel og eru vel í stakk búnir til að hjálpa.
Slit í brjóski í liðnum er erfiðara að eiga við. Hversu útsett manneskja er fyrir slitgigt er að hluta háð erfðum en kyrrsetur og yfirþyngd flýta ferlinu og eru líkleg til að gera ástandið verra. En þrátt fyrir verki í liðnum og merkjanlegt slit er skurðaðgerð ekki eina svarið. Margt er hægt að gera áður.
Sterkir vöðvar í fótum vernda hnén
Því sterkari sem vöðvarnir í kringum liðinn eru því minni verða verkirnir. Vöðvarnir ná þá að halda við liðinn og draga úr álagi á hann. Beinin og brjóskið í hnénu hafa einnig sömu hæfni og aðrir hlutar líkamans til að aðlagast aðstæðum og svara vel hreyfingu. Með góðum og skynsamlegum æfingum má því auka hreyfanleika, draga úr sársauka og halda við liðleika. Ef æft er daglega og tekið mið af því hvað viðkomandi getur er hægt að byggja upp styrk. Það eru einkum stóru lærvöðvarnir sem gott er að einbeita sér að og rassvöðvarnir. Kálfarnir styrkjast yfirleitt um leið og gerðar eru æfingar fyrir lærvöðvana.
Ein góð æfing er að stilla sér upp með bakið að vegg, fara svo niður í sitjandi stöðu með hnén í 90 gráðu horni og halda stöðunni í 20 sekúndur til að byrja með en auka tímann smátt og smátt. Þetta má endurtaka eins oft og hver vill yfir daginn. Hnébeygjur eru einnig góðar til að byggja upp og viðhalda styrk lærvöðvanna, að hjóla hjálpar og göngur.
Ekki hætta að hreyfa þig
Þegar verkir eru miklir er freistandi að hætta að hreyfa sig og hlífa sér. Það er hins vegar það versta sem menn gera. Lengi hefur sú mýta verið í gangi að hlauparar og aðrir íþróttamenn sem hlaupa mikið eyðileggi hnén á ferlinum en það eru engin vísindaleg rök á bak við þá fullyrðingu. Margir íþróttamenn hafa sterk og góð hné ævina á enda og sumir halda áfram að hlaupa fram í andlátið. Regluleg hreyfing er einfaldlega það besta sem fólk getur gert til að halda heilbrigði liða. Það er þó sjálfsagt að gæta þess að nota góða skó ef fólk ætlar að hlaupa og ef hnén eru veik leitast við að hlaupa á mjúku undirlagi eins og er víða á göngustígum. Regluleg hreyfing stuðlar að því að brjóskið þykknar aftur lítilsháttar og hún styrkir bein, sinar og liðbönd við hnén. Ef slitgigt er mikil er hreyfing í vatni góð og hjálpar mikið við að styrkja vöðvana.
Líkamsþyngd og blóðsykur skipta máli
Ef manneskja léttist um 1 kg minnkar álagið á hnén sem svarar 4 kg í hvert sinn sem viðkomandi tekur eitt skref. Þetta er umtalsvert og nýjar rannsóknir sína að ef fólki tekst að léttast og komast nær kjörþyngd dregur verulega úr brjóskeyðingu og það sem eftir er af brjóski í hnjánum viðhelst lengur.
Sömu rannsóknir sýndu einnig að það er ekki bara álagið á hnén sem veldur verkjum. Ef melting er slæm eða ef fólk er með sykursýki eða háan blóðþrýsting eða allt þetta eykur það liðverki. Jafnvel mjög litlar breytingar á líkamsþyngd geta haft áhrif á liðverki og aukið líkur á að fólk fái sjúkdóma á borð við sykursýki og blóðþrýstingur taki að hækka. Með því að bæta mataræði og forðast kolvetnaríkan mat er hægt að draga verulega úr liðverkjum og auknu sliti í liðum.
Hlustaðu á hnén
Stundum er sagt að fólk eigi að hlusta á líkamann og sérfræðingar mæla með að fólk með slit í hnjám hlusti á hnén. Ef verkir eru miklir er hægt að draga úr æfingum en alls ekki má hætta þeim alveg. Það er það versta sem menn gera. En með því að leitast við gera léttar æfingar og hreyfa hnén að sársaukamörkum er hægt að komast út úr vítahringnum og bæta líðan. Það má líka stytta æfingatímann með verkirnir eru verstir eða breyta um æfingaform. Hreyfing í vatni er alltaf góð því hún er alltaf léttari og sársaukaminni en önnur hreyfing. Flestir eiga einnig auðvelt með að hjóla þótt verkir séu í hnjám og það má gera utandyra jafnt sem inni í æfingasal.
Ef fæðubótarefnin virka
Í dag eru fáanleg margvísleg fæðubótarefni ætluð þeim sem þjást af liðverkjum. Hingað til hafa vísindarannsóknir ekki staðfest að tiltekin fæðubótarefni byggi upp liði eða bæti ástand þeirra en ef einhver fæðubótarefni hafa reynst þér vel og dregið úr verkjum þá endilega haltu áfram að taka þau. Flestar þessar tegundir fæðubótarefna innihalda glúkósamín, kondróitín, túrmerik, omega 3 fitusýrur, kollagen og msm. Túrmerik dregur verulegu úr bólgum og getur þannig slegið á verki. Fæðubótarefnin geta hins vegar aldrei komið í stað hreyfingar og góðs mataræðis.
Konur yfir fimmtugt finna mjög oft fyrir verkjum í hnjám og hjá þeim byrja einkennin oft fyrr en hjá körlum. Þær hafa heldur breiðari mjaðmir en karlar og hafa þess vegna tilhneigingu til að halla sér örlítið fram þegar þær ganga eða standa. Það veldur auknu álagi á hnén. Lærvöðvar kvenna missa einnig styrk fyrr en hjá körlum svo það er mjög mikilvægt fyrir þær að leggja áherslu á að halda lærunum sterkum. Á breytingaskeiði finna margar konur fyrir auknum liðverkjum en það tengist hormónabreytingum og minna estrógen í líkamanum getur flýtt beinþynningu. Besta leiðin til að vinna gegn því er að hreyfa sig og gæta þess að borða oftast hollan mat.
