Hún er 97 ára gömul og enn að vinna að listsköpun. Yayoi Kusama er þekkt víða um heim fyrir sérstæða og áhugaverða list sína. Hún hefur verið kölluð doppótta prinsessan vegna þess að doppur af ýmsum stærðum og gerðum eru áberandi í verkum hennar. Fyrir henni er doppan eða punkturinn tákn um heilstæðan heim, jörðina, sólina, mánann og eilífðina. Hún byrjaði að vinna með punkta strax í barnæsku því hún upplifði margskonar ofskynjanir, sá fyrir sér doppur og punkta, ljósglampa og blómabreiður þar sem blómin töluðu við hana.
Yayoi ólst upp í velefnaðri fjölskyldu en móðir hennar var ofbeldisfull og faðirinn svikull.
Yayoi fæddist 22. mars árið 1929 í Matsumoto í Japan. Fjölskylda hennar var velefnuð en hjónunum kom ekki vel saman. Faðirinn var kvensamur og hélt framhjá mömmu hennar en hún tók reiði sína út á börnunum og meðal annars neyddi hún Yayoi til að njósna um föður sinn. Móðirin var einnig mjög á móti listsköpun dóttur sinnar og hvað eftir annað reif hún teikningar hennar í sundur og gerði upptæka liti og pappír. Litla stúlkan lét þetta ekki aftra sér heldur verð enn ákveðnari í að verða listamaður og fann sér ávallt leiðir til að skapa. Þegar hún átti ekki fyrir pappír og litum notaði hún mold og teiknaði á poka.
Yayoi var einmana barn. Hún á fjögur eldri systkini en var ekki náin þeim. Í seinni heimstyrjöldinni var hún eins og aðrir japanskir unglingar látin vinna í hergagnaverksmiðju. Yayoi vann við að framleiða fallhlífar. Silkið í þeim varð henni síðar uppspretta að netunum eða vefjunum sem oft má sjá í verkum hennar.
Listsköpun hefur alltaf verið leið hennar til að takast á við þráhyggju og andleg veikindi. Hún byrjaði ung að teikna grasker og þau koma endurtekið fyrir í verkum hennar en Yayoi vinnur í margvíslegum miðlum og efnum. Hún býr til skúlptúra, málar, teiknar, skapar innsetningar í risastórum speglaherbergjum, hannar föt og fylgihluti og fleira og fleira. Segja má að hún sjálf sé gangandi listaverk því hún gengur í eigin hönnun og nostrar við útlitið þannig að allt passi saman.
Yayoi á New York árunum.
Blómin eins og punktar
Yayoi er opinská um andleg veikindi sín og óbeit sína á kynlífi. Hún skilgreinir sig asexual, með litla eða enga kynhvöt og telur það líklega stafa af þeirri reynslu að þurfa að njósna um föður sinn og ástkonur hans þegar hún var barn. Hún var um það bil tíu ára þegar hún fór að upplifa ofskynjanir og sjá fyrir sér blómabreiður. Blómin töluðu til hennar og svo fannst henni þau breytast í punkta eða doppur. Með því að teikna þær og móta á margvíslegan hátt fannst henni sér takast að verða hluti af umheiminum, alheimsverunni.
„Jörðin okkar er aðeins doppa meðal milljóna stjarna í alheiminum. Doppur eru leið að eilífðinni. Þegar við áfmáum náttúruna og líkama okkar með doppum verðum við hluti af og í einingu við umhverfi okkar,“ segir hún.
Speglaherbergin eru viðleitni Yayoi til að leyfa okkur hinum að upplifa þessa tilfinningu eyðingar sjálfsins og einingar með umhverfinu. Hún kallar þau Eilífðarherbergi skapar þau með því að koma fyrir hundruðum glampandi LED-ljósa í herbergjum þöktum speglum. Litli punktar af ljósi í myrkvuðum herbergjunum endurkastast svo af speglunum og gefa gestum innan þeirra færi á upplifa þá tilfinningu að erfitt sé að greina hvar þú endar og herbergið byrjar.
Grasker eru áberandi í verkum Yayoi.
Velgengni kom seint
Árið 1957 flutti Yayoi til New York. Þangað fór hún vegna þess að henni fannst langmesta gerjunin í listum þar. Það var erfitt að koma til stórborgarinnar, vera ein án nokkurs baklands og takast á við framandi menningu. Hún var hins vegar ákveðin í að slá í gegn og skrifaði í dagbókina sína: „Ég ætla að standa uppi í hárinu á þeim öllum með einni doppu.“ Fyrstu sýninguna hélt hún árið 1959 og kynntist listamönnum á borð við Donald Judd, Andy Warhol og Joseph Cornell. Henni fannst hún eiga talsverða samleið með þeim og popplistastefnunni. Hún varð fyrsti listamaðurinn til að gera tilraunir með gjörningalist.
Velgegnin lét hins vegar standa á sér og Yayoi sneri aftur heim til Japans árið 1973 og hélt áfram að skapa og vinna. Hún er ákaflega afkastamikil og nefna má að hún hefur sent frá sér 800 málverk frá 2009 undir yfirskriftinni, My Eternal Soul eða Eilífa sálin mín auk ótal skúlptúra, teikninga, fylgihluta og fatnaðar sem hún hefur hannað. Árið 2021 hóf hún að vinna nýja seríu sem hún kallaði, Every Day I Pray for Love, eða Á hverjum degi bið ég um ást.
Þessi sérstæða kona býr nú í Tókýó og vinnur enn að list sinni á hverjum degi. Hún leitast við að eyða landmærum milli innri og ytri heima, hjálpa okkur ða upplifa okkur sjálf hluta af heild, af alheiminum í einstæðri einingu. Hennar eigin sérstæða skynjun á veröldinni og umhverfinu endurspeglast í punktunum. Hún var hins vegar komin hátt á sextugsaldur þegar verk hennar tóku að vekja verulega athygli og hefur síðan slegið í gegn á heimsvísu. Árið 2016 var hún sæmd orðu menningar í Japan.
